OPINIE

Intimidatie jihadisten leidt tot zelfcensuur

Na de aanslagen op collega's houden wij, publicisten, kunstenaars en politici, ons steeds meer in.

Beeld reuters

Nog veel meer zelfcensuur bij journalisten, politici, wetenschappers, auteurs, cabaretiers of cartoonisten die beroepsmatig de islam als object hanteren. Dat zal het gevolg zijn van de aanslag op de redactie van Charlie Hebdo. Want die aanslag is geen incident, maar behoort tot dezelfde sfeer als die op Theo van Gogh en anderen.

Dat Charlie Hebdo een satirisch tijdschrift is, 'onverantwoordelijke journalistiek' als ondertitel heeft, evengoed joden en christenen op de hak neemt en dat de grappen vrijwel altijd deel uitmaken van een actuele context, het maakt allemaal niets uit. Wie de Profeet beledigt, krijgt de doodstraf. Geen rechtszaak, maar eigen richting in opdracht van een Hogere Macht. Het radicalisme van de koppensnellers uit zich hiermee niet alleen door hun gewelddadigheid, maar evengoed door hun politieke afwijzing van de rechtsstaat. De Rotterdamse burgemeester had dus groot gelijk met zijn: 'Rot op!'

Want de gemiddelde burger dient zich veel meer zorgen te maken om de honderdduizenden Europeanen die menen boven de rechtsstaat te staan - of het nu om beledigde moslims gaat die de vrijheid van meningsuiting afwijzen, dan wel populisten die de religieuze invulling van deze vrijheid niet erkennen - dan over de paar honderd die daadwerkelijk bereid zijn de trekker over te halen.

Zelfcensuur

Anders ligt het helaas voor de genoemde journalisten, politici, wetenschappers, auteurs, cabaretiers en cartoonisten. Zeker na de moord op Van Gogh heb ik vaak met mensen gesproken over het gevaar dat je liep bij religiekritiek. Ingewikkelde gespreksstof, want in mijn linkse, seculiere omgeving bevinden zich zowel principiële islamapologeten als principiële religiecritici. De ene partij betoogde: het is al niet chic om gelovige joden en christenen aan te vallen, maar moslims moet je helemaal met rust laten, want die behoren tot de kwetsbaren in onze samenleving. De andere opponeerde: omdat veel moslims andersgelovigen, vrouwen en homoseksuelen discrimineren met een beroep op de Koran en de Hadith, is juist kritiek op de islam noodzakelijk. Mochten we grappen maken over moslims? Volgens Mohamed Rabbae uitdrukkelijk niet. Hij pleitte destijds voor vervolging van Salman Rushdie vanwege The Satanic Verses.

In ieder geval is in mijn omgeving sinds de moord op Van Gogh de neiging tot zelfcensuur langzaam maar zeker toegenomen. Om twee redenen. Angst om te worden geïdentificeerd met populistische xenofoben en angst voor onprettige confrontaties met boze moslims. Zullen we dan dat stuk van Voltaire vertalen, Le Fanatisme ou Mahomet? Blijkt in de achttiende eeuw al een paar keer vertaald te zijn, maar ook een beetje een draak. Gelukkig. Want niemand durft het hier te spelen, concludeerden we in 2005. Verdedigen we die Deense cartoons? Niet allemaal echt goed, maar ja, vrijheid van meningsuiting. Verdedigen we Charlie Hebdo? Soms geestig, maar ook wel eens smakeloos. Vrijheid van meningsuiting.

Soms werden die journalisten, politici, wetenschappers, auteurs, cabaretiers of cartoonisten daadwerkelijk bedreigd of zelfs aangevallen. Al speel je slechts een bescheiden rol, iemand die je in 2008 een hatemail stuurde, kan sindsdien radicaliseren en jou nu opeens als de verpersoonlijking van het kwaad beschouwen wanneer je als gemeenteraadslid kritiek hebt op moskeebestuurders die vaker de azan willen laten horen. Dus dan maar een extra gebedsoproep toestaan? Onderzoeksresultaten wat afzwakken? Die ene passage uit je opiniestuk schrappen? Niet meer in forums plaatsnemen voor een agressief moslimpubliek? Dat gedicht met 'Bokito's harem' en andere woordspelingen toch maar niet publiceren? Ken je die mop over die twee jongens die naar Parijs gingen? Die moet nu maar even niet.

Hoe we ook de moed van cartoonisten als Jos Collignon bewonderen - zelf houden we ons steeds meer in.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden