Internationaal Strafhof is geen wondermiddel

De idee dat het Internationaal Strafhof oorlogsmisdaden kan afschrikken, ondermijnt het Hof.

Rechters (VLNR) Marc Perrin de Brichambaut , Piotr Hofmanski), Antoine Kesia-Mbe Mindua, Bertram Schmitt, Peter Kovacs en Chang-ho Chung in het International Criminal Court (ICC). Het ICC beëdigt nieuwe rechters. Beeld ANP

De Oekraïense minister van Buitenlandse Zaken Pavlo Klimkin zei onlangs dat zijn regering serieus overweegt toe te treden tot het Internationaal Strafhof (ICC). Kiev hoopt zo het ICC te betrekken bij onderzoek naar mogelijke misdaden op de Krim en in het oosten van Oekraïne.

Meerdere VN-rapporten hebben zowel de Oekraïense overheid als de pro-Russische separatisten beschuldigd van oorlogsmisdaden tijdens de burgeroorlog daar, die inmiddels aan meer dan zesduizend mensen het leven heeft gekost. Deze misdaden zouden, na ratificatie, binnen het mandaat van het ICC kunnen vallen.

Organisaties als Amnesty International en de Coalition for the International Criminal Court stellen dat het vooruitzicht op Oekraïens lidmaatschap van het Strafhof een directe impact zal hebben op het conflict, en dat de betrokkenheid van het Hof verdere oorlogsmisdaden zal afschrikken. Een dergelijk argument, eerder genoemd inzake Syrië, is echter schadelijk voor de reputatie van het Strafhof.

Onrealistisch

Het effect van het Hof als afschrikmiddel tegen oorlogsmisdaden op korte termijn is onrealistisch. Uit onderzoek door ons instituut blijkt dat potentiële misdadigers vooral kijken naar de geloofwaardigheid van de dreiging van vervolging. Wie verwacht dat het Hof een wezenlijke oplossing is, negeert twee manco's waarmee het Hof kampt: te hoge verwachtingen en een gebrek aan geloofwaardigheid.

Die geloofwaardigheid laat te wensen over omdat het Hof voor de uitvoering van zijn mandaat leunt op staten, want het heeft geen eigen politiemacht. De ervaring leert dat op samenwerking met staten niet gerekend mag worden. De recente ervaringen van het Strafhof in Kenia en Soedan is dat vervolging, tegen respectievelijk de presidenten Uhuru Kenyatta en Omar al-Bashir, om die reden opgeschort moest worden.

Die beperkte dreiging dat oorlogsmisdaden daadwerkelijk leiden tot vervolging, voorkomt een serieuze afschrikkende werking op korte termijn. Tegelijkertijd worden de opgeklopte verwachtingen die niet-gouvernementele organisaties (ngo's) en politici hebben van het Strafhof niet ingelost, omdat de omstandigheden dat niet toelaten. Ondertussen neemt zo de kans toe dat het Hof negatief wordt beoordeeld. Dat ongeduld is begrijpelijk, maar het schaadt de reputatie van het Hof op de langere termijn, en de onvrede is eerder gestoeld op retoriek dan op realiteit.

Geduld en begrip

Dat maakt een Oekraïense ratificatie van het Statuut van Rome en toetreding tot het ICC allerminst nutteloos. Allereerst rectificeert Oekraïne zo het feit dat het als enige Europese staat geen lid is van het Hof. Deze herbevestiging van de normen waar het Internationaal Strafhof voor staat, draagt op langere termijn wel degelijk bij aan de internalisering van deze normen.

Leidt dat tot een sterkere sociale controle in oorlogsgebied, dan is dat effectiever voor het voorkomen van criminaliteit, dan de huidige beperkte dreiging van vervolging van oorlogsmisdadigers. Als zich meer landen aansluiten bij het Strafhof, vergroot dat de betrokkenheid van het Hof bij strafrechtelijk onderzoek, en wordt vervolging op termijn moeilijker te ontlopen.

Het is verstandig om het Hof te beoordelen op maatstaven die wel eerlijk zijn. In feite is het ICC een strafhof met beperkingen dat tijd en geduld nodig heeft om te groeien, het is geen politiek panacee. Regeringen en ngo's zouden er daarom goed aan doen geen verwachtingen te scheppen die niet waargemaakt kunnen worden, zeker zolang staten niet bereid zijn onvoorwaardelijk met het Hof samen te werken. Wat meer geduld en begrip voor de complexiteit zijn voor een effectief functioneren van het Hof op de langere termijn essentieel.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden