Opinie

'Inperken van buitenlandse journalisten is symboolpolitiek'

Columniste Ebru Umar werd opgepakt in Turkije wegens kritische tweets over Erdogan. Ondertussen moest een journalist van Der Spiegel zijn standplaats in Istanbul verlaten. Wat is de ernst van deze incidenten?

Tayyip Erdogan. Beeld afp

Lily Sprangers (Manager Leiden AsiaCentre, voormalig directeur Stichting Turkije Instituut):

'Dit is kinderachtig, maar ook heel ernstig. De incidenten op zich, maar vooral waartoe het zal leiden. Dat de persvrijheid van Turkse journalisten wordt ingeperkt, is niet nieuw, maar die inperking wordt steeds erger. Voor Erdogans aantreden in 2014 werden in Turkije jaarlijks zo'n 600 aanklachten ingediend wegens het beledigen van de president of de Turkse natie in het algemeen. Veel van die aanklachten werden geseponeerd. Sinds 2014 is het aantal aanklachten verdrievoudigd en wordt de wetgeving consequenter toegepast.

'Dat nu ook westerse journalisten worden aangepakt, is vrij nieuw. Maar dat heeft niets met de binnenlandse inperking van persvrijheid te maken. Dit is gewoon machtsvertoon; een kwestie van spierballen rollen. Erdogan wil laten zien dat hij zich niet laat aanpakken door Europa. Dat zag je ook aan het feit dat journaliste Frederike Geerdink juist werd opgepakt toen Koenders in Turkije was.

'Turken worden van oudsher gepijnigd door een minderwaardigheidscomplex. Een woede, omdat ze door Europa niet als die economisch sterke, grote en succesvolle natie worden beschouwd die ze zelf zien als ze in de spiegel kijken.

'Ik vermoed dat de Europese Commissie volgende week een negatief oordeel zal geven over het opheffen van de visumplicht. De Turken zullen ontzettend boos worden, want vrij reizen naar Europa is voor hen enorm belangrijk. Erdogan zal dreigen de vluchtelingendeal op te blazen, de Turkse kustwacht zal stoppen met patrouilleren en de honderden mensen die zij maandelijks redden, zullen verdrinken. 'Waarom moeten wij überhaupt vluchtelingen opvangen?', zal Erdogan zeggen. Hij zal het vluchtelingenprobleem tot een uitsluitend Europees probleem maken. Dit gaat nog heel nasty worden.'

Lily Sprangers (Manager Leiden AsiaCentre, voormalig directeur Stichting Turkije Instituut).

Erdogan Aykac (politicoloog, Rijksuniversiteit Groningen):

'Vanuit westers perspectief is dit zorgwekkend en ongekend. In Europa zijn we zulke incidenten niet gewend, maar de gemiddelde Turk haalt hier zijn schouders over op. Ze hebben hier binnenlands al jaren mee te maken. De ontwikkeling waarbij Turkse en buitenlandse journalisten worden aangeklaagd, is sterker geworden sinds de nederlaag van de AK-partij in 2015. Erdogans partij verloor voor het eerst de meerderheid in en is daarna een sterke nationale koers gaan varen waarbij de veiligheid en de eenheid van de Turkse staat vooropstaan.

'Het beledigen van de president wordt beschouwd als een aanval op die waarden en wordt zodoende als een steeds groter probleem beschouwd. De kritiek op westerse journalisten heeft direct te maken met de vluchtelingendeal. We hebben het oplossen van de vluchtelingencrisis zelf als belangrijkste prioriteit gepresenteerd, als een probleem dat we niet binnen Europa kunnen oplossen. Het is naïef te denken dat de Turken niets terug willen voor het opvangen van veel vluchtelingen. Visumvrij reizen met name; voor Turkse burgers is dat belangrijker dan EU-lidmaatschap op zich. Maar ook respect voor de president is in de samenwerking op korte termijn een belangrijke behoefte van de Turkse overheid.

'Ik verwacht niet dat Turkije buitenlandse journalisten echt zal gaan veroordelen, daarvoor is de buitenlandse druk te hoog. Incidenten zoals de arrestatie van Umar zijn symboolpolitiek. Erdogan wil een signaal afgeven: we willen best samenwerken, maar dan moeten jullie wel een toontje lager zingen. De relatie tussen de EU en Turkije kan hier op de lange termijn door verslechteren. Een duurzame relatie bouw je op basis van solidariteit, terwijl zowel Turkije als de EU nu duidelijk hun eigen belangen vooropstellen.'

Erdogan Aykac (politicoloog, Rijksuniversiteit Groningen):

Betsy Udink (journalist, auteur Meisjes van Atatürk, zonen van de Sultan)

'Er gebeurt wat en wij reageren weer heel emotioneel. Daardoor zien we niet wat er allemaal speelt. Ik zou het vervelend vinden voor Ebru wanneer ze Turkije niet meer in mag, maar de Turkse journalisten die al jaren in hun vrijheid worden beknot, vind ik een groter probleem. Deze arrestatie lag helemaal in de lijn der verwachting. Iedereen weet nu: buitenlandse journalisten worden hard in de gaten gehouden.

'Turkije is een andere samenleving, waar de man het voor het zeggen heeft. Erdogan is het ultieme voorbeeld van een Turkse vent die niet met zich laat sollen. Wat ook meespeelt, is onbegrip. Waarom zou iemand als Böhmermann op de Duitse staatstelevisie - zo zien de Turken dat - Erdogan kleineren? De Turken weten wel waarom: zij geloven dat zionisten, de Britse veiligheidsdienst MI5, de CIA en andere krachten zoals de PKK aan hun welvarende positie willen tornen.

'In Europa zijn we geobsedeerd door IS en de vluchtelingencrisis, maar zien we over het hoofd dat Turkije al 3 miljoen vluchtelingen heeft opgevangen en het aantal bedelaars daar de afgelopen tijd enorm is toegenomen. Syrische vluchtelingen verkopen zich als goedkope arbeidskrachten ten koste van Turken die het al niet breed hebben. Böhmermann en Umar zijn pluisjes op het toneel van de machtsstrijd die in het Midden-Oosten woedt. Als Europa en Amerika IS willen verslaan, hebben ze Erdogan daar - nadat ze klaar zijn met dit getut- toch echt voor nodig.'

Betsy Udink (journalist, auteur Meisjes van Atatürk, zonen van de Sultan). Beeld afp
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden