ColumnMarjolein van de Water

Inmiddels is ‘rare tijd’ een uitgekauwd cliché

Marjolein van de WaterBeeld Sabine van Wechem

‘Het is een rare tijd’, zeiden we half maart te pas en te onpas tegen elkaar. We leefden toen nog in de aangename veronderstelling dat alles spoedig zou overwaaien, dat we snel weer met onze bejaarde ouders op het terras zouden zitten en in de zomer onbekommerd tussen de olijfbomen vakantie zouden vieren.

Inmiddels is ‘rare tijd’ een uitgekauwd cliché, eigenlijk alleen nog ironisch te gebruiken. De term impliceert kortstondigheid, terwijl onze premier er met zijn pathologische monterheid op hamert dat ‘raar’ naadloos moet overgaan in ‘nieuw normaal’. We vervloeken de verplichte, nat gesprayde winkelwagentjes, denken dan schuldbewust aan de kwetsbare medemens en schikken ons in ons lot. We googlen of er al mondkapjes voor in het ov te krijgen zijn en overpeinzen de wenselijkheid van een kleinschalig verjaardagsfeest zonder omhelzingen.

En terwijl we in dit overgeorganiseerde land ons uiterste best doen de boel aangeharkt te houden, kraakt de wereld om ons heen. De gevolgen van de coronacrisis, en dan vooral de lockdowns en gesloten grenzen, zijn ongekend. In het beste geval belanden 135 miljoen mensen in armoede, zo berekenden de VN vorige maand. In het slechtste scenario raken ruim een half miljard wereldburgers aan de bedelstaf. Ook in ons koninkrijk dreigt hongersnood, zij het aan de andere kant van de oceaan. Het werpt opnieuw de vraag op of de autonome eilanden wel op eigen benen kunnen staan.

Dat het leven er na corona anders uit zal zien, is nog zo’n cliché. Dat neemt niet weg dat het de mensen ontzettend bezighoudt. Typ de woorden ‘will the world’ in Google, en de zoekmachine vult de zin automatisch aan op basis van de meestgebruikte zoektermen: ‘Will the world ever go back to normal?’, staat bovenaan. Gevolgd door ‘will the world return to normal after corona?’

Maar wat is normaal? Dat wij in het Westen voor een habbekrats voedsel uit alle windstreken kunnen kopen, omdat landarbeiders worden uitgebuit en honger lijden. Dat artiesten de wereld overvliegen, zodat wij ons kunnen laven aan de troostrijke schoonheid van kunst , terwijl de schoonmakers van diezelfde artiesten constant de hete adem van de migratiepolitie in hun nek voelen. In elk geval was dat het oude normaal.

De altijd optimistische Amerikaanse schrijver Rebecca Solnit vergelijkt dit moment met dooi in de lente. ‘Alsof het ijs breekt, het water weer begint te stromen en boten zich kunnen bewegen naar waar ze dat in de winter niet konden’, schreef ze in The Guardian. Het ijs moet je volgens Solnit zien als het geheel aan machtsrelaties dat we de status quo noemen. ‘Dat lijkt stabiel te zijn, en degenen die ervan profiteren hameren erop dat het onveranderbaar is. Maar smeltend wijzigt het snel en op dramatische wijze.’

Het is verleidelijk om te speculeren over hoe de status quo eruit zal zien nadat het virus is uitgeraasd en het water weer dichtvriest. Gaat het in zichzelf gekeerde, snel gekrenkte China de leidersrol innemen op het wereldtoneel? De Chinese Communistische Partij droomt er in elk geval van het stralende middelpunt te worden van de nieuwe wereldorde. En hoe moet het verder met Rusland, nu de prijs van het zwarte goud tot historische diepten is gekelderd en zelfs Poetin – sterke man der sterke mannen – niet langer onaantastbaar lijkt.

Van de Verenigde Staten hoeven we geen mondiale leidersrol te verwachten, nu het land onder Trump is vervallen in navelstaarderig nationalisme. De machtigste man ter wereld kraamt dagelijks met stalen gezicht de grootste wartaal uit en probeert ‘de Chinezen’ verantwoordelijk te houden voor de puinhoop in zijn land.

Ook Europa kibbelt als vanouds. Maar hoewel het gebrek aan overeenstemming en daadkracht binnen de Europese Unie treurig stemt of zelfs boos maakt, zouden we het eigenlijk moeten koesteren. De Brusselse compromismachine is goed beschouwd een kind van de liberale democratie waarmee we ons in Europa zo graag vereenzelvigen. Een democratisch model dat in zwaar weer verkeert, en dus best wat extra aandacht en liefde kan gebruiken.

De nerveuze kramp waarin we zijn geschoten zal nog lang aanhouden. Zoals we na 9/11 schoorvoetend vergaande maatregelen accepteerden – zelfs baby’s worden grondig gefouilleerd op vliegvelden –, zo zullen we nu opnieuw burgerrechten en privacy opofferen om weer te kunnen reizen. Waarschijnlijk gaan we hoe dan ook minder reizen, minder rijden en minder massaal de straten bevolken. Tot vreugde van dieren, die nu al gretig gebruikmaken van de vrijgekomen ruimte.

Nu de eerste golf van zieken en doden achter de rug is, in elk geval aan deze kant van de wereld, is het tijd om na te denken over hoe we het nieuwe normaal, en het nieuwe internationaal, voor ons zien. Corona heeft wereldwijd zekerheden omvergebeukt en alles op losse schroeven gezet. De toekomst is daardoor volslagen ongewis. ‘Dat kan opwindend zijn, of angstaanjagend’, schrijft Solnit. ‘Of allebei.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden