Ombudsman Jean-Pierre Geelen

Inmiddels is het begrip ‘vliegschaamte’ ook hier op de nieuwspagina’s geland

Vrolijk op reis met het Magazine, de schadelijkheid op de nieuwspagina’s: hinken op twee gedachten leidt tot een ongemakkelijke spagaat.

Een cynisch bedankje van lezer Jan Nijland uit Epse afgelopen week, nadat hij het reisnummer van het Magazine uit had. Kanttekening: ‘Ik voel me wel een beetje ­genaaid door de Volkskrant met dat ­jarenlange gezeur over smeltende kappen, stijgende zeespiegels en ­opwarming met verwoestijning tot gevolg en de ­consument hiervoor verantwoordelijk stellen, het blijkt toch iets genuanceerder te liggen.’

Wat hij bedoelde, en hij was de enige niet: waar was de kritische noot rond het zwaarbeladen thema van (verre) vliegreizen? In het Magazine werd het slechts zijdelings aangestipt, onder meer door een reislustige hoogleraar, die reizen als ‘onvermijdelijk’ betitelde en vond dat de enige opdracht aan de luchtvaart is: die moet maar schoner zien te worden.

Een andere lezer: ‘Onvoorstelbaar dat de reisjournalisten de ene intercontinentale trip na de andere maken. Ze zijn zo ongeveer overal geweest, maar de route Kyoto, Parijs, Katowice schijnen ze te mijden.’

Het was sommige lezers niet ontgaan dat de bijlage in toon en aanpak ook nogal contrasteerde met die van een rechtstreekse concurrent, NRC Handelsblad. Die krant had net die dag een bijlage opgehangen aan het begrip ‘vliegschaamte’. Net wat dichter op de tijdgeest dan de ‘klakkeloosheid’ die in de ogen van sommige lezers het Magazine kenmerkte.

Sneeuwluipaardenjacht

Het meest effectieve lezersprotest is er niet in mee te gaan. Niemand hoeft op sneeuwluipaardenjacht in Kirgizië. Er bestaat geen moreel verbod om een verhaal daarover met genoegen te lezen.

Maar het gaat de kritische lezers uiteraard om de signaalfunctie die de krant ook heeft. De krant hinkt hierbij op twee gedachten: het genoegen van reizen in het Magazine, op de nieuwspagina’s de berichten over de schadelijke kanten daarvan. Een ongemakkelijke journalistieke spagaat (die zich ook voordoet rond de thema’s vlees en alcohol).

‘Reizen is een basisbehoefte’, stelt reisredacteur (en hoofdredacteur a.i. van het reis-Magazine) Noël van Bemmel daartegenover. ‘Wij willen lezers inspireren bij het maken van hun keuzen voor reizen.’ De lezer oproepen thuis te blijven, vindt hij niet realistisch. Wel wil hij aansporen ‘slimmer’ op reis te gaan. Duurzamer (vorig jaar het thema van de reisspecial), en binnen Europa bij voorkeur niet per vliegtuig.

Een cynisch bedankje van lezer Jan Nijland uit Epse afgelopen week, nadat hij het reisnummer van het Magazine uit had. Beeld Marie Wanders

In het Magazine antwoordde de eerdergenoemde hoogleraar in zijn ogen ‘schuldbewust’ op de vraag omtrent milieuschade, in een eigen stuk wees Van Bemmel nog eens op de trein voor Europese bestemmingen. ‘Maar ik ga niet elk verhaal beginnen met de verzuchting dat ik weer met het vliegtuig moet.’

Een lezer suggereerde bij de reisverhalen een ­kadertje te plaatsen waarin de milieubelasting van die reis wordt vermeld. Elke lezer kan zo zijn eigen uitstoot ‘quoteren’. Een interessante suggestie, vindt Van Bemmel, waarover hij wil nadenken. De werkelijkheid bleek al eens weerbarstig: enkele jaren geleden zocht de reisredacteur samenwerking met de Breda University of Applied Sciences, maar het bleek te kostbaar een goede site te onderhouden die de ­milieugevolgen van een reis in kaart brengt.

Over reizen gesproken: uitgever De Persgroep heeft een contract met KLM voor een reeks advertorials in het Magazine en op de site van de krant. De ­redactie heeft daar geen enkele bemoeienis mee. Om verwarring te verminderen, heeft de reisredacteur onlangs verzocht de opmaak – die nogal lijkt op ­redactionele vormgeving – duidelijker te onderscheiden, bijvoorbeeld met een steunkleur.

200 ton CO2

En de redactie zelf dan? Twee jaar geleden inventariseerde Van Bemmel: ‘In 2016 legde de redactie met 211 vliegtickets 1.070.980 kilometer af. Dat leverde 176 ton CO2 op. Wegens tussenlandingen werd dat ­afgerond op 200 ton.’

Dat kan best minder, al is reizen uit journalistiek oogpunt vaak onvermijdelijk. Reisverzoeken van redacteuren worden nu, ook door de kosten, kritischer bekeken. Soms is een Skypegesprek een bruikbaar alternatief voor een bezoek in een ander werelddeel.

Een enkeling gaat verder: culinair specialist Mac van Dinther sloeg onlangs de uitnodiging af voor een (culinaire) reportage in Japan. ‘Ik schrijf veel over de milieubelasting van ons eten, ik vind het belangrijk dat we minderen met vleesconsumptie. Als ik lees dat een retourtje Bali gelijk staat aan zes jaar vlees eten, vind ik mezelf niet geloofwaardig meer wanneer ik met een reisje Japan alles teniet doe.’

Zo weerspiegelt de krant alsnog het reizen anno nu: wie eropuit wil, moet zich eerst een weg banen door een woud van morele afwegingen en eigen ­verantwoordelijkheid.

Wanneer is een regering een ‘regime’?

In een aantal stukken over de liquidaties door Iran op Nederlandse bodem spreekt de krant steeds van ‘het regime in Teheran’. Van Dale ­omschrijft ‘regime’ als ‘(voornamelijk negatief) ­bestuur van een staat’. Daarom begrijp ik niet ­helemaal waarom de regering van Iran een ­‘regime’ moet heten. Volgens mij is het een ­redelijk functionerende democratie.

Tim Leijen,  Amsterdam

De grens tussen regimes en democratie is de laatste jaren in sommige gevallen wat vager geworden. Hoewel in de ‘islamitische republiek’ Iran democratische presidentsver­kiezingen worden gehouden, geldt nog altijd dat kandidaten de spreekwoordelijke zegen dienen te krijgen van de zittende geestelijkheid, de ayatollahs. Bij belangrijke politieke beslissingen hebben zij vetorecht. Al met al rechtvaardigt dat de term ‘regime’ voldoende. 

De ombudsman behandelt vragen, klachten en opmerkingen over de inhoud van redactionele pagina's en journalistieke aanpak.
ombudsman@volkskrant.nlvolkskrant.nl/ombudsman

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.