ColumnElma Drayer

Ingo Piepers doet me denken aan geharnaste marxisten

Eerlijk is eerlijk, aanvankelijk liet ik me lelijk meeslepen door de boodschap van de gepromoveerde oud-marinier Ingo Piepers, afgelopen zaterdag in de Volkskrant. Al jaren schijnt de man (‘Ik hoop dat ik ongelijk heb, maar ik vrees van niet’) te voorspellen dat in 2020 de Derde Wereldoorlog uitbreekt – met een marge van een paar dagen. In de Amerikaanse droneaanval op de Iraanse generaal Qassem Soleimani op 3 januari, begrijp ik, zag hij zijn gelijk bevestigd. Ook weet hij al hoelang de nieuwe oorlog zal duren: zestien à zeventien jaar.

Misschien lag het aan het naargeestige weer (alsof Blue Monday de hele máánd januari zal duren). Misschien kwam het doordat Piepers de door mij zeer gewaardeerde en betreurde politicoloog Bart Tromp noemde, bij wie hij in 2006 promoveerde. Misschien kwam het vooral doordat mijn eigen krant het interview publiceerde.

Vlak voor de jaarwisseling stond daarin immers een prachtstuk over voorspellingen (‘Wat ze allemaal dachten over 2020’) van wetenschapsredacteur Maarten Keulemans. Conclusie: ‘Zelfs van de meest serieuze prognoses, officieel opgesteld door overheidsdiensten en wetenschappers, blijkt nu we het kunnen controleren 80 procent de plank volledig te hebben misgeslagen.’ Als de krant, redeneerde ik losjes, pal daarop ruim baan geeft aan zo’n toekomstvoorspeller, dan zou die heus geen klepkolder verkopen. Dan heeft hij vast een punt. Dus verzonk ik in somberheid.

Tot ik later die dag het interview beter las. Ineens troffen me de alinea’s waarin Piepers uiteenzet dat oorlogen ‘gewoon een natuurkundig proces’ zijn die je in een ‘wiskundige formule’ kunt vatten. ‘Wij doen keurig wat natuurkundige wetten ons voorschrijven: spanningen neutraliseren met kinetische activiteit, in ons geval oorlog.’ Tevens bleek hij geen hoge pet op te hebben van de vrije wil, aangezien die ‘veel kleiner’ is dan wij denken. ‘Waarom’, vroeg hij retorisch, ‘zou het sociale systeem dat wij met elkaar bouwen vrij zijn van wetmatigheden die gelden voor alle ecosystemen?’

Nou, bijvoorbeeld omdat wij menselijke wezens zijn. Die zich juist niet voorspelbaar gedragen. Die bovendien leven in een wereld waarin toeval, domheid en blinde pech een veel grotere rol spelen dan systeemdenkers en groteverhalenzoekers doorgaans bereid zijn te onderkennen.

Onwillekeurig deed Piepers’ visie op de wereldgeschiedenis me denken aan die van de geharnaste marxisten die ik in mijn studentenjaren tegenkwam. Ook zij waren ervan overtuigd dat je het verleden in ‘wetenschappelijke’ wetmatigheden kon vangen. Ook zij meenden op grond daarvan dat de loop der gebeurtenissen voorspelbaar en onafwendbaar was. Tot op heden hebben zij geloof ik geen gelijk gekregen.

Zo mogelijk nog meer trof mij de granieten zekerheid (‘Niemand heeft mijn theorie nog kunnen weerleggen’) van waaruit de oud-marinier zijn voorspellingen deed. Toen hij ook nog liet doorschemeren zich niet op waarde geschat te voelen, mopperde over de geringe media-aandacht voor zijn boeken, en ter verklaring greep naar de term ‘ongemakkelijke waarheid’ wist ik genoeg. Aha, de claim waarmee onbegrepen onheilsprofeten altíjd hun boodschap trachten te slijten.

Mijn humeur knapte er prompt van op, maar dat gold niet voor iedereen. Het interview was zo spraakmakend dat de krant er gisteren op terugkwam. Onder de kop ‘Glazen bol of echte wetenschap?’ mochten drie hooggeleerden op Piepers’ uitlatingen reageren. En zie. De een was onder de indruk, maar vond de bevindingen ‘onmogelijk te beoordelen’. De tweede noemde hem een ‘goede, creatieve wetenschapper’. De derde sprak minder lovend, maar was wel ‘benieuwd’ naar Piepers’ laatste boeken. Geen van drieën zette vraagtekens bij het wetenschappelijke gehalte van diens voorspellingen en zekerheden.

Hoe merkwaardig. Ik heb altijd geleerd dat echte wetenschap durft te twijfelen. Hardnekkig blijft zoeken naar de zwarte zwaan. Trouwens, ik heb ook geleerd dat echte wetenschap alleen met fikse tegenzin en onder groot voorbehoud voorspellingen doet. Liever heeft het haar handen vol aan het doorgronden van de reëel bestaande werkelijkheid. Die is per slot al ingewikkeld genoeg.  

Elma Drayer is neerlandicus.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden