Opinie

Inburgeraar verdient beter dan deze bombastische verklaring

Inburgering

Hopelijk maakt de Eerste Kamer korte metten met de onzinnige Participatieverklaring.

Maxima op bezoek bij Taal aan Zee, zij geven buitenlandse vrouwen, asielzoekers en vluchtelingen Nederlandse taalles. Foto anp

'Welkom in Nederland!' Met die groet valt de tekst van de Participatieverklaring bij de 'nieuwkomer' - die als inburgeraar hier al een poosje woont - met de deur in huis. Wat volgt is een soort burgerbelijdenis waarin waarden, normen en cultuur als een cocktail worden gemixt.

De onzinnigheid daarvan illustreerde Sheila Sitalsing door aan de proclamatie van Nederland tot 'land van liefde en solidariteit' cynisch toe te voegen 'waarin politici nooit durven oproepen tot minder moslims' (Ten eerste, 27 februari). Niet te geloven dat het hier gaat om een tekst waarmee de Tweede Kamer vlak voor het reces in grote meerderheid akkoord is gegaan (VVD, PvdA, PVV, CDA, SGP, 50plus en nog enige afgesplitsten).

Het wetsontwerp regelt een toevoeging aan het inburgeringsexamen en maatschappelijke begeleiding bij de voorbereiding daarop. (Voor die begeleiding maakte de PVV-fractie een voorbehoud.) Met 'de kernwaarden van de Nederlandse samenleving' mag niet vrijblijvend worden kennis gemaakt, zegt de toelichting. Daarom moeten de 'inburgeringsplichtigen' hun betrokkenheid met Nederland schriftelijk 'uitspreken'. Immers, 'Wij' vinden participatie en die waarden heel belangrijk. (Wie zijn die 'Wij', de koning soms?)

De eerste 'kernwaarde' die de nieuwkomer wordt voorgehouden, is vrijheid. Toch behelst die niet de vrijheid de verklaring van al wat 'wij' heel belangrijk vinden simpelweg voor kennisgeving aan te nemen.

Om het Nederlandse burgerschap te verkrijgen, moet de kandidaat verklaren 'kennis te hebben genomen van bovengenoemde waarden van de Nederlandse samenleving, en dat ik ze graag zal helpen uitdragen. Ik verklaar dat ik actief een bijdrage wil leveren aan de Nederlandse samenleving en reken erop dat ik daarvoor ook de ruimte en medewerking krijg van mijn medeburgers'. Wie weigert hieronder een handtekening te plaatsen, riskeert een boete van maximaal 340 euro, die ook nog herhaald kan worden en bovendien het Nederlanderschap onbereikbaar zal maken.

Dat de Eerste Kamer met dit wetsontwerp korte metten zal maken, is niet onwaarschijnlijk.

Wat is er dan misgegaan? Om te beginnen heeft er een rare gedachte postgevat: de idee dat de staat mensen kan vragen waarden te ondertekenen plus de belofte ze uit te dragen.

Waar het voor de overheid om gaat zijn niet waarden, maar regels, ook wel 'normen' genoemd. In de Nederlandse grondwet zijn normen vastgelegd die - inderdaad - 'kernwaarden' uitstralen. Vanuit menselijke waardigheid en gelijkwaardigheid zijn dat bijvoorbeeld het beginsel van gelijke behandeling en het discriminatieverbod (artikel 1).

Vanuit vrijheid zijn het onder meer godsdienstvrijheid, vrije meningsuiting, en vrijheid van vereniging, vergadering en betoging (6, 7, 8 en 9). Vanuit solidariteit (saamhorigheid) gaat het om bestaanszekerheid, spreiding van welvaart en verscheidene andere normen waaronder bewoonbaarheid en milieu (19-23). Van zulke normen zei de koning in de laatste troonrede dat er niet aan kan worden getornd. Ze gelden voor ons allen.

Dat een inburgeringscursus nieuwkomers met zulke grondwettelijk vastgelegde normen vertrouwd wil maken, ligt voor de hand. Toch blijven ze in de participatieverklaring ongenoemd. Wat zit daarachter? Minister Asscher is juist een van de zeer weinigen die bij Kamerdebatten de grondwet ter sprake brengt.

Vanwaar dan die ongelukkige cocktail van waarden, cultuur en normen die de nieuwkomers verplicht moeten innemen? Waarom niet de grondwet centraal gezet? Schroom misschien dat de nieuwe Nederlanders vertrouwd raken met een basisdocument waarvan de eigen burgers nauwelijks benul hebben.

In Amerika zijn inburgeraars al sinds 1795 verplicht een zogeheten loyaliteitsverklaring te zweren. Begrijpelijk voor een land dat zich net van een koloniale bezetting had bevrijd. Onderdeel van die nog steeds gehanteerde tekst is de belofte de grondwet te ondersteunen ('to support the constitution'). Bij inburgering zou zo'n belofte ook hier gepast zijn.

Natuurlijk zijn er naast de grondwetprincipes ook waarden die slaan op het Nederlandse burgerschap. Ze werden al door Erasmus benoemd: eendracht gekoppeld aan verdraagzaamheid, godsdienstvrede, welwillendheid en burgerlijk plichtsbesef. Dat laatste kun je modern vertalen met 'participatie'. Het wordt hier omgezet in ondertekening van een bombastische verklaring. Onze bestuurlijke cultuur als tragikomisch theater.

Bas de Gaay Fortman schreef samen met zijn kleinzoon Olivier De Grondwetwijzer. Op www.degrondwetwijzer.nl kunnen kiezers politieke partijen toetsen op grondwettigheid.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.