COLUMNIbtihal Jadib

In welke bodem wil je als Marokkaanse Nederlander worden begraven?

Beeld Aisha Zeijpveld

Bijna vier jaar geleden alweer schreef ik – toen nog onder pseudoniem – op deze plek een stukje over een dilemma waar ik in die tijd mee worstelde: waar wil je als Marokkaanse Nederlander worden begraven? Ik kende op dat moment niemand die zijn keus liet vallen op Hollandse bodem. De heersende gedachte was: zodra je doodgaat, ga je terug naar het land van herkomst. Ik voelde daar weinig voor want waarom zou ik begraven moeten worden in het land waar ik als kind m’n zomervakanties had doorgebracht, in plaats van het land waar ik ben geboren en opgegroeid? Gek genoeg leek ik zo’n beetje de enige te zijn die daar zo over dacht. Een vriendin van me was toen net gepromoveerd op dit onderwerp en zij vertelde me dat inderdaad niet alleen de generatie van onze ouders, de gastarbeiders, maar ook de opvolgende generaties na overlijden ‘terug’ willen naar Marokkaanse grond.

Ik zat er behoorlijk mee in mijn maag. Ten aanzien van mijzelf kon ik weliswaar een andere, kennelijk controversiële keuze maken, maar mijn ouders hadden, evenals alle Marokkanen om ons heen, een uitvaartverzekering lopen zodat ze bij overlijden konden worden gerepatrieerd. Ik kon me niet verzoenen met de gedachte dat ik ze in dat geval zou moeten achterlaten op een begraafplaats 3.000 kilometer verderop en sneed daarom, zenuwachtig, het onderwerp aan. In de discussie die bij ons aan de keukentafel losbarstte kwam het allemaal voorbij: de religieuze aspecten, de vraag met welk land je je het meest identificeert maar ook opmerkingen als: ‘Het is toch zonde als we die verzekeringspremie jarenlang voor niets hebben betaald’ en: ‘Iedereen doet het zo’. Uiteindelijk kon ik opgelucht ademhalen en vonden mijn ouders het bij nader inzien toch fijner om in de buurt van hun kinderen te blijven.

Dat was in 2016. Heel af en toe hoorde ik van andere Marokkaanse Nederlanders dat zij dezelfde discussie begonnen te voeren, maar er zat weinig schot in. Tot de coronacrisis uitbrak. In het tijdschrift Religie, recht en beleid verscheen onlangs een artikel waarin de aardverschuiving wordt beschreven die heeft plaatsgevonden toen op 14 maart het Marokkaanse luchtruim werd gesloten. Binnen een paar weken tijd werden er in Nederland tussen de 300 tot 350 Marokkaanse Nederlanders begraven. Ook las ik het verhaal van ene heer Amrino die al 14 jaar tevergeefs bezig was om een islamitische begraafplaats te realiseren; hij kreeg nergens de handen op elkaar. Door de coronacrisis kreeg hij de wind in de zeilen, want binnen een week was het ineens rond. Marokkaanse Nederlanders hadden massaal geld gedoneerd.

In de tijd dat mijn vriendin haar promotieonderzoek deed, gaf nog 90 procent van de respondenten aan dat ze in Marokko begraven wilden worden. Daarvoor werden allerlei argumenten genoemd, maar één kwam opvallend vaak terug: het gevoel emotioneel niet bij Nederland te horen. Weer die identiteitskwestie. Toen ik in 2016 mijn ouders en zussen ervan probeerde te overtuigen hier te worden begraven, riep ik inderdaad dingen als: ‘We hebben hier ons hele leven, dít is toch ons thuis?’ Dat werd dan weliswaar beaamd, maar toch bleef ergens de deur op een kier staan.

De coronacrisis zou zomaar het laatste duwtje kunnen zijn waardoor die deur eindelijk dichtvalt. Als je eigen vlees en bloed begraven ligt in Hollandse bodem, ga je vanzelf bij die bodem horen. 

Gezocht: duizend trouwe lezers

Op 7 november verschijnt het duizendste nummer van Volkskrant Magazine. In dat nummer willen we u centraal zetten, onze lezer, zonder wie die duizend nummers er nooit waren geweest. Wie bent u? Hoe woont u, en met wie? Wat víndt u, van ons en van de wereld? Voor een artikel zoeken we duizend lezers die hun antwoorden willen delen. Geprikkeld? Geef u op voor de Open Redactie, het panel voor Volkskrant-abonnees. Op 22 september ontvangt u dan de enquête in uw mail. We zijn benieuwd naar uw antwoorden!

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden