CommentaarRaoul du Pré

In Ruttes miskenning van het grote ­ongeluk ligt de echte politieke schade

Rutte op de tweede verkenningsdag, twee dagen voor het uitlekken van de aantekeningen. Beeld ANP
Rutte op de tweede verkenningsdag, twee dagen voor het uitlekken van de aantekeningen.Beeld ANP

Omtzigts streven naar meer transparantie in het openbaar bestuur is kennelijk nog steeds niet geland in het Torentje.

Het Binnenhof zal nog een tijd nodig hebben om te herstellen van de wonden die donderdagochtend werden geslagen nog voordat de politieke werkdag goed en wel was begonnen. Wat Kajsa Ollongren verder ook nog onderneemt in de ­komende decennia, ze blijft altijd de verkenner die in één moment van onoplettendheid binnen een paar seconden een hele kabinetsformatie op scherp zette met twee woorden: ‘Functie elders.’

De vraag is wie er het meest beschadigd is. Niet ­Pieter Omtzigt, die het zoveelste bewijs kreeg geleverd dat hij met zijn compromisloze taakopvatting als Kamerlid als een voortdurende bedreiging wordt gezien in kabinetskringen. Als ergens in het CDA of in een van de andere betrokken partijen al het idee leefde dat Omtzigt wellicht kon worden weg­gepromoveerd, dan zal het nu zeker niet meer ­gebeuren.

Ook niet Ollongren zelf. Zij heeft het excuus van de positieve coronatest, waarvan ze geschrokken zal zijn en waardoor ze haar scherpte kennelijk even verloor. Zij en medeverkenner Jorritsma namen vrijdag alle schuld op zich en suggereerden dat ze Omtzigt helemaal zelf tot gesprekspunt hadden gemaakt, maar daarmee toonden zij zich vooral trouwe paladijnen van hun partijleiders. Erg plausibel is het niet.

Blijven over: Mark Rutte en Sigrid Kaag. En niet eens omdat zij het kennelijk over de positie van Pieter Omtzigt wilden hebben. Daarover wordt door sommige Kamerfracties nu zeer veroordelend gesproken, maar die hebben duidelijk nog nooit geformeerd. In elke ingewikkelde formatie van de afgelopen decennia was de stabiliteit van een van de coalitiepartners op zeker moment onderwerp van gesprek: van de CDA-loyalisten in 1977 tot PVV’er Brinkman in 2010 en CU-Kamerlid Voordewind in 2017. ‘Hoeveel zetels neem je mee en hoe zeker ben je daarvan’ is een vraag die altijd op tafel komt.

Bovendien is het een publiek geheim dat Omtzigt niet alleen in het CDA maar ook in andere partijen over de tong gaat. Iederéén is immers benieuwd hoe het CDA Omtzigts succesvolle campagne tegen de ­leiderschapsstijl van Mark Rutte wil gaan inpassen in een coalitie met diezelfde Rutte. Vanuit welke positie gaat Omtzigt zorgen dat zo’n coalitie voortaan wél verantwoording aflegt over gevoelige beslissingen, voortaan wél notulen maakt, voortaan wél Kamer­vragen eerlijk beantwoordt en voortaan gewoon wél de documenten openbaart waar journalisten om ­vragen op basis van de Wet openbaarheid bestuur? Om te beginnen deze week, nu iedereen wil weten waar die ‘functie elders’ op sloeg.

En daar ligt dan ook de grootste schade van deze week: in de verklaring waarmee Rutte, mede namens Kaag, even dacht zich van deze affaire af te kunnen maken. Het was allemaal heel vervelend, maar niks meer aan te doen en nu maar over tot de orde van de dag. Dat was niet alleen een miskenning van het feit dat het CDA natuurlijk niet verder kan in deze formatie voordat alle betrokkenen publiekelijk hebben ­verklaard dat ze heus niet van Pieter Omtzigt af willen, maar bovenal een signaal dat Omtzigts streven naar meer transparantie in het openbaar bestuur kennelijk nog steeds niet is geland in het Torentje. Die vaststelling zet niet alleen de relatie met het CDA maar Ruttes hele vierde kabinet op de helling.

De meerderheid in de Tweede Kamer die nu alsnog een debat met de vertrokken verkenners heeft afgedwongen, had beter in de gaten wat er op het spel staat.

In het Volkskrant Commentaar wordt het standpunt van de krant verwoord. Het komt tot stand na een discussie tussen de commentatoren en de hoofdredactie.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden