Column

'In Oostenrijk hadden nazi's bijna weer de macht'

Landen kunnen flink verschillen. Een typische overeenkomst is dat je op de weerkaarten alleen van het weer ter plekke de details ziet. Ben je in een ander Europees land, dan kun je soms nog net zien hoe warm het is in Nederland. Ben je op een ander continent, dan krijg je slechts een grove indicatie van het weer in Europa.

De rechts-populistische FPÖ-kandidaat Norbert Hofer.Beeld Reuters

Daar wen je er ook aan dat voor Japanners en Australiërs de verschillen tussen Nederlanders en Slovenen even irrelevant zijn als die tussen Bolivianen en Ecuadorianen - en dat je daarom 'uit Europa' komt.

Afstand heeft nog een ander effect: hoe verder weg iets gebeurt, hoe minder omfloerst en begripvol erover wordt bericht. Over de toestand in ons eigen dorp houden we ons doorgaans in - met de mensen die bij ons in de buurt wonen moeten we nog jaren verder. De toestand in het dorp aan de andere kant van de heuvels durven we zonder reserves te benoemen. Zo kan het dat Nederlanders over Nederland genuanceerder spreken dan over bijvoorbeeld Bulgarije of Brazilië. Andersom kunnen Nederlanders nu ervaren dat bijna niemand buiten onze landsgrenzen voor de leider van de PVV die neutrale term 'populist' gebruikt. In buitenlandse nieuwsbulletins is hij de leider van extreem-rechts in Nederland of the Dutch far right leader.

Vorige maand was ik in Argentinië, waar niemand Wilders kende. Echter: ze waren daar wel grofweg bekend met de Europese politieke stroming waarvan zijn partij van een flinke afstand gezien deel uitmaakt. Europeanen uiten zich vaak in weinig florissante termen over Zuid-Amerika - Argentijnen staken mij als Europeaan bepaald geen hart onder de riem. In bijna elk gesprek brachten ze de toestand van Europa ter sprake, vrijwel zonder uitzondering waren ze bezorgd. Nu zijn veel Europeanen dat zelf ook, maar die uiten die bezorgdheid in een kuiser vocabulaire. Eén Argentijnse historicus zei: 'Het is echt niet te geloven wat er bij jullie gebeurt. In Oostenrijk waren bijna weer nazi's aan de macht gekomen.' Daarmee doelde hij dus op die Oostenrijkse presidentsverkiezingen van april, die de kandidaat van de FPÖ, een partij de Oostenrijkers zelf netjes 'populistisch' noemen, op het nippertje verloor.

Niet iedereen voorzag voor volgend jaar al een terugkeer van de nazi's, echter: vergeleken met wat ik gedurende twee weken op het zuidelijk halfrond over 'het politieke weer' in mijn eigen continent mocht optekenen, was het essay dat Arie Elshout op 22 juli in deze krant publiceerde ('De westerse democratie verkeert in een diepe crisis') gematigd optimistisch.

Van een flinke afstand bleken veel mensen het zo te zien: de EU is bezig uit elkaar te vallen, de Brexit is nog maar het begin, de Russische en de Turkse dictators doen er alles aan het stervensproces van de EU te versnellen, de autoritaire verleiding steekt overal in Europa weer de kop op, het is te hopen dat 'die vrouw uit Duitsland' nog iets kan doen.

Op de terugweg probeerde ik mijzelf op te fleuren - niet met gedachten aan de vrouw uit Duitsland, maar met het idee dat je ergens behalve te dicht op ook te ver vanaf kunt zitten. Helaas deelde de stewardess toen kranten uit en zag ik in één oogopslag de hoofden van Boris Johnson, Marine Le Pen ('die vrouw uit Frankrijk'), Poetin en Erdogan. De laatste dreigde nieuwe vluchtelingenstromen richting de EU te sturen.

Ik bleef ongerust.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden