In Onze Man in Teheran ben ik een marionet in handen van regisseur Spielberg

Onze man in teheran

Volkskrant-journalist Thomas Erdbrink woont in Teheran. Hij bericht op deze plek meestal over het dagelijks leven in zijn land.

Thomas Erdbrink bij een uitzicht over Teheran. Beeld VPRO

Hoe maak je een televisieserie? In alle eerlijkheid weet ik dat nog steeds niet. Volgende week begint het tweede seizoen van Onze man in Teheran, maar voor mij blijft het magie.

De basisingrediënten zijn duidelijk. Dit heb je nodig: een scherpe cameraman, een geluidsman, een producent, een presentator en niet te vergeten een regisseur.

Dan nog een verhaal. In mijn geval speelt alles zich af tegen de achtergrond van een land (Iran) dat in de hoofden van de mensen ver weg is (vijf uur met het vliegtuig) en vreemd is (want wordt geregeerd door islamitische geestelijken).

En dan filmen maar. Dat lijkt makkelijk als je het op tv ziet.

De regisseur, Roel van Broekhoven, zegt wat ik moet doen. Hij is geniaal en we noemen hem Spielberg. Hij is zo geniaal dat we zonder duidelijk plan werken. Roel houdt niet van kiezen en filmt dus het liefst alles. 'Hebben is hebben', zegt hij graag over het materiaal. Ik ben een marionet in zijn handen.

'Loop vanaf die lantarenpaal naar het zebrapad', zegt Roel tegen me. Ik doe dat. Bij aankomst bij het zebrapad, zegt de cameraman, Jacko van 't Hoff: 'dat was niks! Je kijkt niet naar de zonkant van de straat.' Nog een keer lopen. Loop, loop. 'Stop!', roept geluidsman Rik Meijer. 'Je jas maakt te veel geluid.'

Nog veel te leren

Ieder loopje, ieder praatje en alles moet over, want het kan altijd beter en daarnaast ben ik ook nog wel eens afgeleid. De crew noemt mij 'het Talent'. Eerst dacht ik dat het een compliment was, maar nu snap ik dat het betekent dat er nog veel voor me te leren valt.

Vervolgens gaan we de verhalen uitwerken. Dat betekent dat we iemand gaan volgen. Bij veel series zijn dat mensen die al uitgebreid zijn gesproken door een researcher. Dat is iemand die voor het filmen alles uitzoekt.

In Iran konden we geen researcher vinden, maar gelukkig kende ik zelf mensen en hun verhalen. Zo hadden we in het eerste seizoen een gescheiden vrouw, mijn assistent Somaye. We spraken een religieuze fanaticus, 'Mr. Bigmouth'. Liepen we door een opgedroogde rivier, zaten we met een moordenaar die van de strop was gered en spraken we een vrouw die zoutzuur in haar gezicht was gegooid en het islamitisch recht gebruikte om de dader bang te maken. Niet echt gezellig.

Geef ons een ander beeld van Iran, zeiden veel mensen in Nederland. De indruk bestond dat alle Iraniërs boze extremisten zijn, dus wie we ook volgden in de serie, ze vielen mee vergeleken met het beeld dan men van ze had. Waarom? Omdat het opeens mensen werden, in plaats van anonieme bozeriken.

Bekijk de trailer van het seizoen uit 2015:

In veel televisieseries, ook als mensen op reis gaan, is er een minutieus schema. Natuurlijk weet niemand hoe de gesprekken precies zullen lopen, maar ze weten wel dat ze dinsdag over een maand om 13.45 uur bij de Bibelebonse toren op de Bibelebonse berg zullen staan. Daar treffen ze dan de beiaardier die al tachtig jaar de klokken luidt, hardhorend is en tevens de achterneef van de dictator van Bibelebonië. Daarom rijdt hij in een gouden Rolls-Royce, samen met zijn zeven chihuahua's, iedere dag de berg op. Mooie televisie.

Onze Spielberg is echter niet van de schema's. Liever voert hij vanuit Nederland lange telefoongesprekken met het Talent om uit te vinden waar hij de mooiste verhalen heeft verstopt. Vervolgens maakt hij lange lijsten met de ideeën die hij heeft gekregen om daar dan 'televisie van te maken.'

Bij aankomst in Teheran wordt het Talent dan gesommeerd 'kleine Ali', de sterkste man van Iran, te bellen. Of om een afspraak te maken met 'die zumba-instructrice.' 'Hoe laat kunnen we de Syrië-strijder zien?' En: 'Laten we naar Amerika vliegen om Newsha's familie daar te filmen.'

Verboden drones

Ook filmt Spielberg graag wat er gebeurt, vooral als het onverwachte dingen zijn. Zo worden we op de eerste dag dat we het tweede seizoen gaan filmen direct gesommeerd onze drone in te leveren. Want drones zijn verboden in Teheran. Omdat we er toch zijn, filmen we ook een gesprek met de man die ons moet helpen en ons tevens in de gaten moet houden.

Na vijftig dagen filmen, is het klaar. Veel te weinig gedraaid, kreunt Spielberg steevast. Maar ja, het budget is echt op. Vervolgens gaat hij zitten met editor Pelle Asselbergs, die samen met hem spelden gaat zoeken in de hooiberg van filmmateriaal. Maanden zitten ze achter computerschermen. Soms bellen ze in paniek op, over stukjes die we missen, maar over het algemeen hoor ik vrij weinig van ze.

Dan belt Spielberg op. Het is af. Samen gaan we kijken. Opeens valt alles op zijn plek. De loopjes met het gezicht in de zon. Newsha over kinderen. De lange treinreis naar de Kaspische Zee. Ik moet zeggen: het is prachtig geworden.

Het tweede seizoen van VPRO's Onze man in Teheran begint op zondag 15 april om 20.15 uur op NPO2.

Twitter: @thomaserdbrink

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.