Opinie The big picture

In India zijn de grootste verkiezingen uit de wereldgeschiedenis begonnen

Verkiezingstijd. Stembureau in de deelstaat Uttar Pradesh, Noord-India, met elektronische stemmachine. Beeld Getty Images

Historisch record: donderdag zijn de grootste verkiezingen uit de wereldgeschiedenis begonnen. Heel simpel, India is de grootste democratie ter wereld en vanwege de bevolkingsgroei is elke stembusgang omvangrijker dan de vorige. India is een permanente recordbreker.

Als India verkiezingen houdt, moet ik altijd even denken aan pater Frans Baartmans. Ik ontmoette hem in 1993 in Varanasi, heilige stad aan de Ganges. Sinds 1979 was hij in India, niet om zieltjes te winnen maar om de armen te helpen. In de sloppenwijk Nagwa woonde hij te midden van dalits (kastelozen), die als riksjachauffeur op de rand van het bestaansminimum leefden. Baartmans leefde met hen mee, in zijn sloppenhuisje. Een bescheiden held.

Het was verkiezingstijd en met pater Frans ging ik een dag op pad voor een snelcursus Indiase politiek. Rondom Varanasi bezochten we anderhalve handvol dorpjes, soms op geen 500 meter van elkaar. Het waren werelden apart. Elk dorp had zijn eigen kaste of religieuze minderheid. Elke kaste had zijn eigen ambacht mandenvlechters, wevers, landarbeiders. In Benipur woonden de kurmi’s. Khanahdi was het domein van de bhars, illegale stokers. Verderop woonden thakurs, rijkere boeren. Pouwari Khurd Khala was van de moslims, brave mensen die uitlegden dat hun kinderen gelukkiger waren achter het weefgetouw dan op school.

Elk dorp, elke kaste had zijn politieke voorkeur. Sommige dorpen stemden BSP of SP, partijen voor de lagere kasten die ook anno 2019 in Noord-India een hoofdrol spelen in de verkiezingen. Andere dorpen stemden Congrespartij of de centrumlinkse Janata Dal. Votebanks, heet dat in India, groepen kiezers die op grond van kaste hetzelfde partijsymbool op het stembiljet aankruisen. En omgekeerd: partijen die per district een kandidaat van de juiste kaste naar voren schuiven.

Het kastenstelsel is een voor buitenstaanders raadselachtig fenomeen. Het heeft lang geduurd voor ik er een beetje van begreep. Kaste valt deels samen met klasse, maar deels ook niet. Beide vormen een vaak onontwarbare kluwen. Frans Baartmans hielp me die ietsje te ontvlechten.

Kastenpolitiek sluimerde altijd al onder de oppervlakte, maar beleefde zijn hoogtijdagen vanaf eind jaren tachtig. Tezelfdertijd kwam een ander verschijnsel op in de Indiase politiek: hindoenationalisme. De Bharatiya Janata Party (BJP) groeide als kool, regeerde rond de eeuwwisseling al eens en opnieuw sinds 2014. Kernstuk van haar filosofie is hindutva: de idee dat de Indiase natie is gegrondvest op een glorieus hindoeïstisch verleden, dat dwars door alle kasten heen gekoesterd dient te worden. Moslims passen niet echt in het plaatje.

Niettemin kwam BJP-premier Narendra Modi aan de macht met zijn belofte India in economisch opzicht shining te maken. Nu heeft hij in vijf jaar gerust een en ander voor elkaar gekregen, maar werkloze jongeren en bewoners van het platteland hebben daar weinig van gemerkt.

Vandaar dat Modi nu al zijn kaarten zet op het andere deel van zijn agenda, het hindoenationalisme. Het luchtoorlogje met buurland Pakistan eind februari kwam hem electoraal dus niet slecht uit. In de peilingen schommelt hij rond de helft van de 543 parlementszetels. In Noord-India kunnen de lage-kastenpartijen hem net van de meerderheid afhouden.

Hoe het uitpakt weten we pas na 19 mei, de laatste verkiezingsdag. De votebanks moeten daarbij niet worden onderschat. Ze vormen geen willoos stemvee. In het stemhokje letten kiezers uit lage kasten er wel degelijk op wat de diverse partijen voor hen in petto hebben.

Pater Frans Baartmans intussen is drie jaar geleden teruggekeerd in Nederland. Hij woont, 82 jaar oud en springlevend, bij de Missionarissen van Mill Hill in Oosterbeek. Vorig jaar maakte Wouter de Kuijper over hem de documentaire Blijf geloven. Wat Baartmans van de verkiezingen vindt, weet ik niet. Maar ongetwijfeld hoopt hij dat na 19 mei het leven voor de riksjachauffeurs van Nagwa en alle andere armen in India meer shining wordt.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.