Opinie op zondag Keyvan Shabazi

In het vrijzinnig liberale Nederland heb ik de twijfel ontdekt: de meest bevrijdende ontdekking in mijn leven

Prikkelende opinies op een dag dat u er tijd voor heeft: de Volkskrant presenteert elke zondag bijdragen van een vaste club auteurs. Eerder vandaag historicus Dirk-Jan van Baar, nu is het de beurt aan cultureel psycholoog Keyvan Shahbazi.

Mensen demonstreren in gele hesjes op het Plein in Den Haag in navolging van de demonstraties in Frankrijk en België uit onvrede tegen hoge prijzen voor eten en brandstof. Beeld Freek van den Bergh

‘Niets is zeker, zelfs dat niet’, schreef Multatuli. Een nogal ongemakkelijke zinsnede voor veel gelovigen. Want wie gelooft, kent de waarheid. En wie de waarheid kent, hoort geen twijfel te kennen. Een levenshouding van: zo is het, in plaats van: is dat zo?

Mijn moeder geloofde rotsvast dat niet-moslims onrein zijn, dat haar allemachtige god en zijn loopjongen Mohammad je eeuwig in de hel lieten branden als je alcohol dronk, varkensvlees at, niet vastte tijdens Ramadan, en niet drie keer per dag bad (sjiieten bidden niet vijf, maar drie keer per dag). Het zijn maar een paar van de Midden-Oosterse zekerheden waarmee ik ben opgevoed. Zekerheden die als een bouwpakket in elkaar klikken. Haal je er een uit, dan wordt de hele zaak wankel. Precies daarom vrezen gelovigen de twijfel.

Meningentombola

In het vrijzinnig liberale Nederland heb ik de twijfel ontdekt: de meest bevrijdende ontdekking in mijn leven. De twijfel begon toen ik mensen tegenkwam die mij oprecht vragen stelden. Niet om mijn mening te bestrijden, maar om het te begrijpen. Ik begon te twijfelen, en de aan elkaar vastgemetselde zekerheden begonnen één voor één te verbrokkelen. Het bouwsel van geconformeerde ideeën en meninkjes werd geleidelijk wankel. Is dat zo?, in plaats van, zo is het.

In de huidige meningentombola kom je vaak gelovigen tegen die geen twijfel kennen. Een tombola waarbij elke mening een vaststaande zekerheid is. En omdat er weinig samenhangende zekerheden bestaan, knipt en plakt men in de eigen oordeelsvorming. Zo wordt een façade van een ‘consequent’ maar illusoir wereldbeeld geconstrueerd. Want wie niet consequent overkomt, laadt de verdenking van twijfel op zich. En wie twijfelt, wordt voor de andere gelovigen minder betrouwbaar. Het cluster van ‘consequente’ opvattingen krijgt gaandeweg het karakter van een geloofsbelijdenis. De gelovige wijst vervolgens elke idee af die afwijkt van de door hem zelf geknutselde religie.

Twijfel is in de linkse kerk een verboden terrein. Bent u van mening dat uitsluitingsmechanismen gebaseerd op stereotypen en vooroordelen te veel vrouwen en mensen van kleur benadelen? Dan hoort u ook te strijden tegen het ‘imperiale en koloniale culturele archief van de witte mensen met hun diepgewortelde superioriteitsgevoel’. Tevens hoort u ook aan de grens verblijfsvergunningen uit te willen delen, en elke islamkritiek te verwerpen met een beroep op cultuurrelativisme.

Het verbod op twijfel is misschien nog sterker in de rechtse kerk. Bent u het eens met de huidige Republikeinse Iran-politiek van Amerika? Dan moet u ‘consequent’ zijn en de huidige president ook toejuichen als hij de persvrijheid verfoeit en de fascistoïde schreeuwlelijke mannetjes bewondert. Daarnaast hoort u ook de klimaatverandering te betwisten, eurosceptisch te zijn en het bestaan van racisme en discriminatie te ridiculiseren. Wie A zegt, hoort ook B te zeggen.

Gemakzuchtig

Uit zijn column van 24 november in deze krant, bleek Rob Vreeken gekwetst door mijn eerdere bewering, dat linksgeoriënteerde feministen moeite hebben de strijd van de Iraanse vrouwen tegen de gedwongen islam te steunen. Van Vreeken moest ik eens met ‘naam en rugnummers’ bewijzen dat er geen steun was. Het zou minder gemakzuchtig zijn geweest, als juist de gekwetste gelovige met ‘naam en rugnummers’ kon aantonen dat die steun er wel was. Als ketter was ik gaarne bereid geweest om vergeving te vragen voor deze zondige uitspraak. Als het over Iran gaat, zou het evenwel een zegen zijn als Vreeken meerdere ‘deskundigen’ raadpleegt dan alleen de assistent in opleiding van de Universiteit van Amsterdam.

Dezelfde bewering van mij werd een paar dagen eerder in een professoraal werkstuk op een internetsite van de rechtse kerk ‘geweldig’ bevonden. Tegelijk werd met knippen en plakken in mijn publicaties ‘aangetoond’, dat ik toch ‘niet consequent’ was. Want ik had ook geschreven dat het kerkgenootschap van de auteur rassentheorieën bezigde (‘Boreaal Europa’, ‘superieure blanke cultuur’, ‘homeopathische verdunning’, ‘zwarten minder intelligent’). En oh meelij, ik had ook de wijlen Wim Kok een reus genoemd. Het was wel een komische cherry picking in mijn artikelen. Temeer het de hooggeleerde auteur niet was gelukt consequent te zijn in het maar op één manier fout spellen van mijn naam.

Toch beangstigt mij het gevoel dat het Midden-Oosten mij in Nederland heeft ingehaald. Ik verlang naar het Nederland dat mij aanspoorde om zelfstandig, vrij en kritisch te denken. Om een mening te beargumenteren en te nuanceren. Om te twijfelen. Twijfel over ‘consequente’ vaste meningen. Twijfel over de ware leer die bepalend is of iemand bij ons ‘de goeden’ hoort, of bij hen ‘de kwaden’. Dat helpt namelijk om een oprecht gesprek te voeren in plaats van de ander van ketterij te beschuldigen.

Ik wens u voor 2019 veel twijfel toe!

Keyvan Shahbazi is publicist en als cultureel psycholoog verbonden aan de Politieacademie. Voor meer artikelen zie: www.shahbazi.cc.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden