Opinie Naturalis

In het vernieuwde Naturalis staat (ook) een hele grote olifant in de kamer

Overweldigend is het nieuwe Naturalis zeker, maar het verhaal van de evolutie ontbreekt, betoogt Roeland Merks.

De homo erectus in Naturalis, Leiden. Beeld Raymond Rutting / de Volkskrant

Zaterdagmiddag bracht ik een bezoek aan het nieuwe Naturalis in Leiden. Op de voorpagina van de Volkskrant (28 augustus) werd het museum een ‘Ode aan het leven’ genoemd. Inderdaad is het een overweldigende en spectaculaire ervaring. Naturalis heeft inspiratie ­opgedaan bij de beste natuurhistorische musea ter wereld en daarvan de beste elementen bij elkaar gebracht. Het grote atrium bij binnenkomst, met uitzicht op alle verdiepingen die zich als een bergwand ­boven je uitstrekken, doet denken aan het prachtige Universeum in Göteborg. We worden verwelkomd door een parade van opgezette, gewervelde dieren, als in de Grande Galerie de l’Évolution in Parijs. Het pad ­meandert langs een grote, imposante ­olifant in het midden.

Via een opstelling over vulkanisme en ­mineralen komen we bij de pronkstukken. Gigantische dinoskeletten, zoals ik ze eerder alleen in het American Museum of ­Natural History in New York had gezien, met subtiele animaties op de achtergrond van hoe de dieren misschien ooit hebben geleefd. Aan de zijwanden de mosasaurus en andere mariene dino’s, ontstaan uit landdieren. Na Trix, de bekende Tyrannosaurus rex, worden we uitgeleide gedaan door een vlucht vogels: de dino’s van onze tijd, voor wie het wil zien.

IJstijd tot vroege mens

Ik voel me als een kind in de snoepwinkel. Maar na de prachtige zaal over de ijstijd, met aan de zijkant een gigantisch skelet van een mammoet, bekruipt me het ongemak. Het ongemak wordt versterkt door de al even mooie en aantrekkelijke zaal daar­boven. In een circusachtige opstelling leren we interessante wist-u-datjes over dieren en een enkele plant. Achter een rood gordijn zien we vermakelijke feitjes over piemels en vagina’s van zoogdieren en insecten. Na een ingetogen zaal over dood en vergankelijkheid weet ik het zeker. In dit adembenemende museum wordt de spreekwoordelijke ‘olifant in de kamer’ hoogstens ­behoedzaam en indirect aangestipt: aan de zijwanden, vliegend boven ons hoofd, en in de zaal over de vroege mens.

Naturalis toont de biodiversiteit in al haar glorie in deze Grande Galerie. Wat we daar vervolgens mee doen, mogen we blijkbaar naar eigen smaak invullen. Het grote verhaal, dat in de wetenschappelijke tak van Naturalis op topniveau wordt onderzocht, ontbreekt in het museum. De ontzagwekkende ouderdom van de aarde, de langzaam voortgestuwde aardschollen die continenten bijeenbrengen en weer scheiden, de geleidelijke opkomst van het leven met de eerste bacteriën. Het ontstaan van fotosynthese die onze dampkring en het klimaat drastisch veranderde en zo meercellig leven, zoals wijzelf mogelijk maakte? De eindeloze opeenvolging, het komen en gaan van steeds complexere en bijzonderder dieren, planten en ecosystemen, regelmatig onderbroken door grote catastrofes als klimaatcrises en meteorietinslagen?

Ingewikkeld of gevoelig

De evolutie, kortom, die onze aarde zo bijzonder, zo mooi en zo kwetsbaar maakt. Is die te ingewikkeld bevonden voor het grote publiek of ligt het te gevoelig? Wat overblijft, is een visueel spektakel zonder ­samenhang. Museumbezoekers worden bij station Leiden Centraal al weken verwelkomd door kuis geklede heren en dames bij een rekje met boekjes Hoe is het leven ontstaan? Ze zullen binnenkort wel wegblijven, want voor hen is dit nieuwe museum geen bedreiging.

Roeland Merks is hoogleraar mathematische biologie aan de Universiteit Leiden.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden