ColumnDaniela Hooghiemstra

In het Spaanse vader-zoondrama werd koning Juan Carlos van sfinx tot prooi

Het opzienbarendste nieuws van deze zomer was wat mij betreft het vertrek van ex-koning Juan Carlos I uit Spanje. Met het besluit het land te verlaten, dat zou zijn genomen na een gesprek met Felipe VI, komt aan het koninklijke vader-zoondrama dat Spanje de afgelopen zeventig jaar in zijn greep had een voorlopig tragisch einde.

Nadat dictator Franco in Spanje de macht had gegrepen, beloofde hij in 1947 dat Spanje na zijn dood weer een koning zou krijgen. De vraag was alleen wélke.

Juan van Bourbon, een zoon van de laatst regerende koning, Alfons XIII, was de meest voor de hand liggende kandidaat. Maar Franco, die hem arrogant vond en hem verdacht van ‘liberale’ neigingen, zag meer in zijn zoon, Juan Carlos. Hij was nog jong en plooibaar.

Juan stond toe dat zijn zoon in Spanje een staatsopvoeding kreeg. Op zijn 10de werd het kleine prinsje Juan Carlos in 1948 in Portugal op de trein gezet.

De missie was een dubbele: aan Franco moest hij tonen dat hij een gehoorzame prins was, aan zijn ­vader moest hij beloven dat hij de troon niet zou accepteren in zijn plaats.

Vadermoord

Plichtsgetrouw, behendig slalommend tussen belangen en loyaliteiten, groeide Juan Carlos op tot de ­opvolger die de dictator wenste. Maar daardoor werd vadermoord ook onvermijdelijk.

Toen de sinds 1931 in ballingschap levende prins Juan van Bourbon in 1969 te horen kreeg dat niet hij, maar zijn zoon als opvolger van Franco was aangewezen, riep hij volgens ooggetuigen: ‘qué cabrón!’ (wat een klootzak!)

Maar toen hij Juan Carlos in een persoonlijk gesprek van ‘verraad’ betichtte, legde deze hem uit dat hij slechts zijn plicht gedaan had, voor hém. ‘Sinds mijn 8ste heb ik alleen maar gedaan wat me gezegd werd. Ik ben uw pion geweest. Ik deed alleen wat u me opdroeg. (…) In het spel tussen Franco en u, werd mijn leven uitgestippeld zoals het u uitkwam. Niemand vroeg me wat ik wel of niet wilde. (…) Ik heb nooit anders gedaan dan u gehoorzamen. U hebt me bijgebracht voor Spanje te ­werken en voor het herstel van de monarchie. Dat ik nu tot opvolger met de titel van koning benoemd ben, is een gevolg van het feit dat u mij in Spanje geplaatst hebt. Ik heb daar niet om gevraagd.’ (uit: P. Preston, Juan Carlos, van dictatuur naar ­democratie)

Juan Carlos zou niet de leeghoofdige lakei van Franco blijken te zijn voor wie sommigen hem hadden ­gehouden. Na Franco’s dood liet hij ook hém vallen. Tegen de belofte die hij hem gedaan had in, steunde hij de liberale krachten die van Spanje een democratie wilden maken.

Pion

Maar een ‘pion’ zou hij blijven. Van zijn ambitieuze schoonmoeder, ­Frederika, van zijn vrouw, Sofia, van de regering en van de troon.

De vraag wie de sfinxachtige Juan Carlos, dienaar van zo veel mensen en systemen intussen zélf was, heeft altijd iedereen geïntrigeerd.

Maar nadat zijn zoon, Felipe en diens vrouw Letizia, in 2014 de troon vrij plotseling van hem overnamen, kwam de ontluistering.

De ‘pion’, zo bleek, was een prooi geworden. Het ‘kind van Staat’ had niet alleen de Spaanse staat gediend, maar was ook door gewiekste minnaressen, vreemde machthebbers en zakenlieden aan de hand genomen.

Aan zijn Deense minnares Corinna Larsen maakte Juan Carlos in 2012 65 miljoen euro over. ‘Uit liefde’, zo verklaarde zij, maar volgens de Zwitserse fiscale autoriteiten ging het om smeergeld uit Saoedi-Arabië.

Zijn zoon liet hem gaan.

Net zo eenzaam als toen hij als 10-jarige door zijn vader uit Portugal naar Spanje was gestuurd, vertrok hij op zijn 82ste, steunend op zijn wandelstok, in ­ ballingschap naar Abu Dhabi.

Willem-Alexander kwam deze ­zomer in het nieuws omdat hij in een Grieks restaurant de anderhalvemeterregel had overtreden en ­omdat hij, languit liggend op een zwemtrap, had laten zien dat hij de gebruiksaanwijzing van zijn motorboot à 2 miljoen euro niet had gelezen, aangezien het schip volgens kenners beschikt over een ‘uitschuifbaar zwemplateau’.

Dat had hij dan weer.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden