opiniecoronacrisis

In het politieke coronadebat zijn persoon en partij volstrekt irrelevant

De samenleving is overrompeld door de coronacrisis.  Zo ook politici, die dezer dagen het debat met elkaar moeten aangaan over letterlijk leven en dood. Het merendeel past zich razendsnel aan. Een enkeling lukt dit nog niet. Het is in ieders belang dat alle politici zo snel mogelijk groeien in hun nieuwe rol, betoogt Roderik van Grieken.

Premier Mark Rutte tijdens het debat over de ontwikkelingen rondom het coronavirus in de Tweede Kamer. Beeld ANP

Het politieke coronadebat is in drie opzichten anders dan alle andere debatten die politici gewend zijn te voeren. Het eerste verschil is dat het volledig losstaat van politieke ideologie. Je kunt het niet terugbrengen naar een links of rechts, progressief of conservatief meningsverschil. Er is geen idealistisch kompas waar je als politicus op kunt varen. Het tweede verschil is dat politici zich opeens in de macabere positie bevinden dat zij debatteren over leven en dood in de meest letterlijke zin van het woord, waarbij het doel voor alle deelnemers 100 procent gelijk is: zo min mogelijk slachtoffers en schade. Tot slot bevindt men zich in een unieke situatie, waarin ongelooflijk snel gehandeld moet worden op basis van gebrekkige informatie. 

Niemand heeft volledig overzicht en iedereen moet accepteren dat iedere keuze in zekere zin een calculated guess is. De combinatie van deze drie factoren maakt het debat uniek in zijn soort. Daarom moeten er ook andere regels gelden tijdens het debat, om de kans zo groot mogelijk te maken dat wij het gezamenlijk doel bereiken.

Maak het niet persoonlijk

Politici maken debatten graag persoonlijk. Je plakt het meningsverschil graag op een persoon of een partij omdat je de buitenwereld duidelijk wilt maken wat het politieke verschil van inzicht is. Het kan functioneel zijn om de VVD tegenover GroenLinks te plaatsen, om een bewindspersoon of fractieleider persoonlijk ter verantwoording te roepen. Maar in het coronadebat is het onwenselijk. De persoon en de partij zijn volstrekt irrelevant geworden. 

Geert Wilders die tijdens het debat van woensdag keer op keer herhaalt dat hij het oneens is met de VVD of dat GroenLinks het al jaren verkeerd ziet, laat zien nog niet gewend te zijn aan het gegeven dat politieke kleur volledig irrelevant is geworden in de coronacrisis. Thierry Baudet, die eindeloos herhaalt dat ‘Rutte keer op keer achter de feiten aanloopt',   is nog niet doordrongen van het feit dat de persoon Rutte nu even niet meer relevant is.

Claim niet de waarheid

De tweede regel zou moeten zijn dat je eerlijk naar mensen communiceert dat de politiek, net als de wetenschap, voor een deel in het duister tast over wat de juiste aanpak van deze crisis is. Simpelweg omdat deze situatie nergens mee te vergelijken valt en niet eerder is voorgekomen. In het normale politieke debat grasduinen politici graag binnen de ‘waarheid’van de eigen favoriete wetenschappers, filosofen en ideologen. Het is hun goed recht. Maar het gewicht van dit debat is te groot om je deze vrijheid te veroorloven. 

Op dit moment is alle wetenschappelijke informatie en input van deskundigen relevant. Het is in het belang van iedereen dat alle input serieus besproken en gewogen wordt zonder dat iemand beweert de oplossing te kennen. Deze gigantische crisis is een gezamenlijke zoektocht waarin natuurlijk kritisch naar elkaars standpunt gekeken moet worden, maar waar niemand er iets aan heeft wanneer iemand zijn gelijk probeert te halen door de ander in diskrediet te brengen.

Vermijd retorica

In het dagelijks debat gebruiken politici, net als wij allemaal, bewust dan wel onbewust, retorische figuren om hun boodschap zo overtuigend mogelijk neer te zetten en het debat in hun voordeel te keren. Daar is niets mis mee. Zeker niet wanneer je vanuit verschillende politieke ideaalbeelden het debat aan gaat. Maar in het coronadebat is het gebruik van veel van de retorische gereedschapskist contraproductief voor het gezamenlijk doel: het zo goed mogelijk bestrijden van het virus. Het helpt dan niet wanneer politici het debat simplificeren door te suggereren dat er steeds maar twee opties zijn. Dit maakt het debat voor de kijker thuis wel overzichtelijk en makkelijk te volgen maar helpt niet op weg naar het doel. 

Dit is geen debat over de keuze tussen een volledige lockdown of een gedeeltelijke. Het heeft geen zin de suggestie te wekken dat er een groot verschil van inzicht is tussen het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) en de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) Vragen stellen die eigenlijk geen vragen zijn maar veel meer het poneren van je eigen standpunt voegen niets toe. Ook hier zijn het Geert Wilders en Thierry Baudet die niet los komen van de dagelijkse politieke praktijk. Het helpt ons allemaal niet.

Ik wil niets afdoen aan de taak en het recht van politici om heel kritisch te zijn op de keuzes die dezer dagen gemaakt worden door de beslissers in deze crisis. Sterker nog: juist nu is dit van groter belang dan ooit. Wat anders is is dat politiek Den Haag deze keer met zijn allen wint of met zijn allen verliest. Dat vergt een ander debat.

Roderik van Grieken is oprichter en directeur van het Nederlands Debat Instituut

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden