In het Antropoceen trekt de natuur zich terug in het rijk der fictie

De natuur trekt zich terug in boeken. We houden van natuur, maar het moet niet te lastig of onpraktisch worden.

Sajangebergte, Siberië, Rusland. Beeld Imageselect

'Natuur' is het thema voor het Boekenbal dat vrijdagavond in de Stadsschouwburg in Amsterdam gehouden wordt. 'De natuur, daar horen wij bij,' stelt Jan Terlouw in zijn Boekenweekessay, en het motto van de dichter Leo Vroman - 'En toch is alles wat we doen natuur' - hangt groot aan de muur.

Daarmee wordt de tijdgeest goed verwoord: de natuur trekt zich terug in het rijk der fictie. In boeken. Dromen. Fantasieën. In bundels die je open en dicht kan doen; die je kan bewonderen en waarvan je kan genieten. En vooral ... die je weg kan leggen als je er geen zin hebt.

We houden veel van de natuur, zolang die ons leven niet al teveel overhoop gooit. Het moet niet te lastig of onpraktisch worden. En dus wordt de wildernis getemd; het bos gekapt, verplaatst, weer aangeplant, gekapt, verplaatst, tot het precies voldoet aan consumentenwensen. De wolf wordt gemonitord, de herten worden bijgevoerd en de rivier wordt 'wild meanderend' in juiste banen geleid.

Enige mate van wildheid zullen we altijd wel houden. De dieren, de stormen, dringen zich op tot aan de voordeur van de Schouwburg, zoals de film De wilde stad laat zien. Maar die wildheid, is de wildheid van files op de ringweg, van turbulentie op de Beurs, van kreeften in de gracht en virussen op internet. De wildheid 2.0 is geen natuur meer, omdat inmiddels bijna niets meer helemaal natuurlijk is. De maïs op de velden is genetisch gemodificeerd, het oerrund is technisch in elkaar geknutseld en het klimaat is in de war.

Thomas van Slobbe is auteur van Handvest Antropoceen of de liefde van Toby Zonderveld.

Natuurvervaging is de tweelingzus van maakbaarheid.

Zelfs de schrijvers die elkaar op de dansvloer ontmoeten, zijn niet of nauwelijks natuurlijk meer te noemen. Ik ben daarop geen uitzondering; ik dans vrolijk mee, terwijl ik door de lenzen van mijn bril naar de haarverf, de siliconen, de botox, de kunstheup en de met composiet gevulde kiezen van mijn tijdgenoten kijk.

Dit is de belofte van het Antropoceen; de tijd van welvaart, innovatie en een steeds weer langer leven.

De tijd waarin we ons geheugen hebben uitbesteed aan een simkaart of een harde schijf en ons gemoed massaal wordt bijgesteld met cafeïne, slaapmiddelen en antidepressiva.

De tijd waarin zelfs de oernatuur, diep in onze cellen, ten prooi valt aan de maakbaarheid. Moderne technieken hebben grip op onze genen, op stamcellen en dna, op dat oerwoud van kleine deeltjes waar wellicht ook onze ziel en onze authenticiteit gehuisvest zijn.

De natuur trekt aan het kortste eind en zoekt een veilig heenkomen in kunst en in literatuur.

Wij staan er bij en laten dat gebeuren. Niemand heeft er een goed antwoord op.

In 2030 verdwijnt het woord 'natuurlijk' uit het woordenboek, en het Boekenbal is slechts een stuiptrekking van ons verlangen.

Hoe kun je iets beschermen, dat vervaagt?

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.