OpinieThe big picture

In het Amerikaanse model moeten onderliggende groepen zich aan de eigen haren uit het moeras omhoogtrekken

Rob Vreeken en Arie Elshout becommentariëren beurtelings het buitenlandse nieuws.

Aanhangers van de Democratische presidentskandidaat Bernie Sanders in Atlanta.Beeld REUTERS

Klassiek en hardnekkig is het beeld van de Verenigde Staten als het land van opwaartse ­sociale mobiliteit. Het land dat onbevangen openstaat voor nieuwkomers die, zodra ze eenmaal de greencard in handen hebben, worden behandeld als iedere andere Amerikaan en alle ­kansen die hun nieuwe vaderland hun biedt kunnen benutten, als ze die kansen maar zelf grijpen.

Deze Amerikaanse Droom is vaak ten voorbeeld gehouden aan Europa: doe niet zo krampachtig over etniciteit, verwelkom minderheden en laat ze volwaardig meedraaien in de samenleving. Dan komt het vanzelf goed.

Ik denk daaraan, nu vandaag de Democratische voorverkiezingen plaatsvinden in South Carolina. Bernie Sanders hoopt opnieuw te winnen, wat zijn kansen op de Democratische kandidatuur fors zou vergroten. Daarvoor moet hij goed scoren onder de Afro-Amerikanen, die in deze zuidelijke staat ruim de helft van de Democratische kiezers uitmaken.

Veel van hen behoren tot het minder bevoorrechte deel van de bevolking: arm, werkloos, slechtbetaalde banen. South Carolina is daarom een lichtbeeld bij de stelling dat het verhaal van de opwaartse sociale mobiliteit in de VS niet klopt.

De zwarten in South Carolina – en vrijwel overal in Amerika – zitten opgesloten in een zichzelf reproducerende onderklasse. De voorgeschiedenis is ­bekend: twee eeuwen slavernij – tot 1863 – en daarna een eeuw van diepgeworteld racisme.

Het is ongelooflijk terug te lezen welke onmenselijke vormen van apartheid tot diep in de 20ste eeuw in het Zuiden nog gangbaar waren – en niet in strijd met de wet. Pas met de zwaarbevochten Civil Rights Act van 1964 kwam daar verandering in, en dan nog was de maatschappelijke werkelijkheid taaier dan het papier van het wetboek. Een zwarte middenklasse begon pas in de jaren zestig te ontstaan.

Natuurlijk is er vooruitgang, maar die is verrekte traag. Onderzoek van Brandeis University toonde zelfs aan dat de vermogenskloof tussen blanken en zwarten tussen 1984 en 2009 was gegroeid van 85.000 tot 236.500 dollar.

Ook onder Barack Obama heeft Amerika ‘niet het postraciale paradijs betreden’, schreef medecolumnist en toenmalig Amerika-correspondent Arie Elshout in augustus 2014. Het wegnemen van de oorzaken van de achterstand, zo had Obama kort ervoor gezegd, is ‘een groot project’ waaraan al ‘een paar eeuwen’ wordt gewerkt.

Een paar eeuwen! In Nederland beginnen we al te piepen als het inkomensverschil tussen autochtonen en niet-westerse immigranten niet binnen een kwarteeuw geheel is weggewerkt.

Hun startpositie is sowieso beter. De maatschappelijke status van zwarten in de VS was lange tijd ­onvergelijkbaar veel slechter dan die van de immigranten in Europa. En de vooruitgang lijkt hier sneller te gaan. Het CBS meldde in augustus dat Marokkaanse, Turkse en Surinaamse Nederlanders de achterstand in het onderwijs snel aan het inlopen zijn.

Hoe komt het dat de Afro-Amerikanen in hun armoedefuik blijven steken? De Joost Niemöllers onder ons zullen wijzen op genetische oorzaken, maar ik ga ervan uit dat er kennelijk iets is in de Amerikaanse samenleving – of in het politiek systeem – dat de emancipatie van het zwarte proletariaat ­belemmert.

Dat is de schande van het Amerikaanse model: als voldongen feit wordt aanvaard dat een raciaal ­bepaalde onderklasse tot in lengte van dagen haar misère herbevestigt. In de Amerikaanse denktrant moeten onderliggende groepen zich aan de eigen haren uit het moeras omhoogtrekken. Lukt dat niet, dan is dat hun eigen schuld.

Het zijn de sociaal-democratische genen van ­Europa (ook wel ‘christen-democratie’ of ‘sociaal ­liberalisme’ genoemd) die ervoor zorgen dat zoiets hier ondenkbaar zou zijn. Daarom denk ik dat de zwarte onderklasse er uit welbegrepen eigenbelang verstandig aan doet vandaag – en 3 november – op Bernie Sanders te stemmen. Amerika heeft meer van Europa te leren dan andersom.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden