Column Bert Wagendorp

In heel Europa lukt het, de gekozen burgemeester, behalve in Nederland

De kop boven het verhaal van Mark Misérus, maandag in de Volkskrant, luidde: ‘Wie wil er tegenwoordig nog burgemeester worden?’ Steeds minder mensen, zo bleek. Zelfs in Amsterdam reageerden er vooral grappenmakers en ander ongeregeld volk op de vacature, zodat de sollicitatieprocedure verlengd moest worden. Dit in de hoop dat zich toch nog een geschikte kandidaat meldt. Dat was een duidelijk signaal, mensen worden tegenwoordig liever wat anders dan burgemeester van Amsterdam.

Zelf kwam ik ter wereld onder burgemeester Ernest van Nispen tot Pannerden. De vader van deze jonkheer was elders in de streek ook burgemeester geweest, net als zijn grootvader en diverse andere voorvaderen. Het was zo’n familie als de Van Haersma Buma’s in Friesland: van generatie op generatie in het openbaar bestuur. Niet gericht op het zo snel mogelijk binnenhalen van een grote stad; de vader van Sybrand van Haersma Buma was eerst burgemeester van Workum en daarna van Sneek en dit tot ieders grote tevredenheid. De zaak is definitief gekanteld toen Sybrand van Haersma Buma besloot zich alleen nog Buma te noemen en naar Den Haag te verhuizen, in plaats van burgemeester van Franeker te worden.

Hoe de benoeming van Ernest van Nispen tot Pannerden tot stand was gekomen, wist in Groenlo bijna niemand. Opeens was hij er, vermoedelijk door de koningin gezonden, of door de Schepper zelve. Wat hij deed, behalve op zijn gemak een beetje door het stadje kuieren, was onduidelijk. Het ging ook niet om wat hij deed, maar om wie hij was, namelijk de burgemeester, vertegenwoordiger van de staat en het gezag, handhaver van de orde.

Behalve Van Nispen tot Pannerden had ik maar één ander referentiepunt:Robèrt van Troetelaer tot Stoethaspel, in de kinderserie Swiebertje beter bekend als ‘meneer de burgemeester’. Ook zo’n good old burgervader. Ik verlang niet terug naar die tijd, maar het was wel zo overzichtelijk.

Hoe maken we het vak van burgemeester weer aantrekkelijk voor mensen die er geschikt voor zijn, maar die zich nu niet willen blootstellen aan de schimmige benoemingsprocedure? De meeste Nederlanders denken dat de door de burgers gekozen burgemeester de oplossing is. In de Tweede Kamer was in januari een tweederde meerderheid voor het uit de Grondwet halen van de benoeming. Als de Eerste Kamer daarmee ook instemt, is die wijziging erdoor. Maar wat er daarna gaat gebeuren, is onduidelijk. Zelfs voor Rob Jetten van D66, die namens zijn partij nu de kar van de gekozen burgemeester trekt.

Want behalve bij de kiezer bestaan er grote twijfels over de direct gekozen burgemeester - van de burgemeesters is maar 10 procent voor. De Eerste Kamer nodigde in april deskundigen uit en in alle adviezen proefde je het wantrouwen. Je voelde de angst voor dorpsgekken, drugscriminelen en Prins Carnaval -  dom lachen, burgemeestersketting om de nek en maar zwaaien met die hamer.

Rond het burgemeestersvraagstuk drukt de last van het verleden - de benoemde burgemeester ís, ook met vertrouwenscommissies en voordrachten door de gemeenteraad, het verleden. Misschien houdt dat mensen tegen.

In heel Europa lukt het, de gekozen burgemeester, behalve in Nederland. Ergens in het bestuur van dit land zit nog het diepgewortelde conservatisme van de regent en de angsten die daarbij horen. Kan dat linkse college in Amsterdam niet gewoon besluiten er bij wijze van experiment gewoon een spectaculaire verkiezing van te maken?

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.