Column Sheila Sitalsing

In Geldland woont de kleptocratie die door corruptie of illegale handel aan haar vermogen is gekomen

Over Moneyland, het knappe boek waarin de Britse onderzoeksjournalist Oliver Bullough nauwgezet en overtuigend uiteenzet hoe de superrijken substantiële delen van hun vermogen aan iedere vorm van controle of belastingheffing kunnen onttrekken, werd in de Tweede Kamer al gesproken. Omdat ook Nederlandse banken, belastingadviseurs én de Nederlandse wetgeving toegang kunnen bieden tot Moneyland, de jaloersmakend briljante metafoor die Bullough bedacht voor bezittingen die ergens en tegelijk nergens zijn.

In dit virtuele Geldland woont de kleptocratie: puissant rijke individuen, lieden die door corruptie of illegale handel aan hun vermogen zijn gekomen, naast keurige multinationale ondernemingen die door even keurige belastingadviseurs zijn geholpen aan een visum voor Geldland. Zij vormen een klasse die wel in de echte wereld leeft en van haar voorzieningen gebruikmaakt, maar daar te weinig aan bijdraagt.

Omdat de inwoners machtig en invloedrijk zijn, omdat ze soms tot de regeringsmacht behoren, omdat de groep die geld verdient door hand- en spandiensten te verlenen aan Moneyland – bankiers, vastgoedmakelaars en advocaten op de Zuidas of de Londense City – kolossaal is, omdat de belangen allesoverstijgend zijn, wordt Moneyland nauwelijks aangepakt. We staan erbij en we kijken ernaar.

Sinds zijn boek afgelopen september verscheen (de Nederlandse vertaling volgde begin dit jaar), trekt Bullough van tv-studio via debatzaal naar kranteninterview. Bullough is hot, zoals belastingontwijking hot blijft nu de roep om belastingheffing voor de ontwijkers steeds luider klinkt, nu het Europees Parlement officieel heeft vastgesteld dat Nederland een belastingparadijs is – één van de sleutelbewaarders van Moneyland.

Maandagavond spreekt hij in Rotterdam, zondagmiddag legde hij in Buitenhof nogmaals uit hoe hij Moneyland bedacht: na de val van de Oekraïense president Viktor Janoekovitsj bezoekt hij diens imposante buitenverblijf. Dat buitenverblijf bestond niet, niet in Oekraïne althans, niet op papier. Het was eigendom van een Brits bedrijf, in Londen, maar ook weer niet. Het staat in Moneyland, concludeerde Bullough. Een schitterende metafoor was geboren, voor een wereld waarin iemand ‘een huis in Londen bezit, dat eigendom is van een trust op Jersey, die wordt gecontroleerd door een bedrijf in Delaware, dat bestuurd wordt door een andere entiteit op de Britse Maagdeneilanden’. Doel: de band tussen eigenaar en eigendom uitwissen voor de wet.

Bullough richt zijn pijlen op de grote belastingcriminelen: de kleptomane dictators, de misdadigers en de witwassers. Maar, zegt hij, Moneyland is zo moeilijk te ontmantelen omdat ook nette multinationals er gebruik van maken, net als particulieren die geen zin hebben om hun eerlijk verkregen vermogen aan belastingheffing te onderwerpen. En omdat keurige banken als ING bereid zijn op het geld van de dief te passen. En omdat keurige fiscalisten er geen been in zien reisleider te spelen naar Moneyland.

Een deel van de oplossing zit dan ook, naast strengere regelgeving en handhaving, daar: bij het ontwikkelen van een moreel kompas bij de bontkraag van adviseurs en bankiers die de portiers zijn van Moneyland. Over belastingadviseurs die klanten afwimpelen wanneer ze vragen om een belastingconstructie via Aruba teneinde de erfbelasting te ontwijken en over andere morele vraagstukken nadenken, stond vrijdag een mooi verhaal in NRC Handelsblad. Dat is hoopvol. Begin bij de portiers.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.