Column Max Pam

In elkaar slaan als vorm van beschaving

‘Er wordt nooit zo veel ­gelogen als na een jachtpartij, tijdens een oorlog en voor een verkiezing’, is een bekende uitspraak van Otto von Bismarck. Althans zo vind je die uitspraak in Nederlandse vertalingen. Volgens Duitse bronnen hield Bismarck een andere volgorde aan: ‘Es wird niemals so viel gelogen wie vor der Wahl, während des Krieges und nach der Jagd.’

Bismarck, geen liefhebber van de democratie, was een kei in oorlog voeren en hield van jagen. In het Duits volgt zijn uitspraak een chronologie: voor, tijdens, na. Door de onbelangrijkste van de drie elementen, der Jagd, aan het einde te plaatsen, lijkt het alsof Bismarck zelfs een poging heeft gedaan ironisch te zijn. In de ­Nederlandse vertaling is de chronologie omgedraaid, wat minder logisch is. Er is ook iets van de ironie zoekgeraakt. Voer voor politicologen dus, zij het dat deze wisecrack aan verschillende staatslieden wordt toegeschreven – onder meer aan Clemenceau – maar in het hele werk van Bismarck niet voorkomt.

Niettemin geeft Bismarcks vermeende uitspraak aan dat zelfs de meest voorbeeldige democratie een probleem heeft met verkiezingen. Die kun je namelijk verliezen. Afstand doen van macht is nog tot daaraan toe, maar wanneer dat ­gepaard gaat met het verliezen van een verkiezing dan wordt zo’n nederlaag toch gevoeld als een vorm van gezichtsverlies. Niets menselijks is de politicus (en ons) vreemd. Verliezen gun je vooral je ergste vijand.

Een verkiezing brengt soms het beste, maar meestal het slechtste in een politicus boven. Dat zie je ook gebeuren in de aanloop naar provinciale verkiezingen. Mark Rutte zonk diep beneden de waardigheid van een minister-president door te roepen dat hij de raddraaiers van oudjaarsnacht het liefst persoonlijk ‘in elkaar zou willen slaan’. Dat mocht niet, zei hij erbij, nadat hij het eerst wel had gezegd.

Hij sprak vanuit zijn emoties, vertelde hij in Buitenhof, wat het allemaal nog erger maakte. Eigenlijk zou ik nu een bom in het torentje moeten gooien. Dat mag natuurlijk niet, maar ik zeg het vanuit mijn emoties – en dan bezit ik niet eens de waardigheid van het premierschap. En nu we toch bezig zijn: de Verenigde Staten zouden een atoombom op China moeten gooien. Dat kan natuurlijk niet, maar Trump is nu eenmaal een man van emoties. In Buitenhof hield Rutte dapper voet bij stuk – voor zijn emoties wilde hij zich ­beslist niet excuseren, wat het nog erger maakte. In elkaar slaan om mensen tot fatsoen te dwingen, is een soort beschavingsoffensief dat vooral veel zegt over de huidige VVD.

Ook Ruttes misprijzen over ‘de witte wijn sippende Amsterdamse elite’ is van een kinderachtigheid die het niveau van Bassie en Adriaan nauwelijks te boven gaat. Het lijkt me niet alleen een belediging voor een stad met twee universiteiten, maar ook een affront voor al die hoogopgeleide toeristen die jaarlijks naar Amsterdam gaan om hun geld uit te geven op het ­Museumplein of in de grachtengordel. Wie trouwens afgeeft op de grachtengordel, demonstreert ­alleen maar zijn eigen stompzinnigheid, ook al speelt hij slechts het domme boertje van buten of het gele hesje dat met een vorkheftruc komt vertellen wat allemaal verkeerd is aan de maatschappij. Ik kan mij nauwelijks voorstellen dat er nog Amsterdammers zijn die op de VVD willen stemmen.

Door het klimaat worden het ­interessante verkiezingen. De sleutel ligt bij wat GroenLinks gaat doen en welk resultaat die partij gaat behalen. Groen en Links ­lijken het beste van twee werelden, maar in feite gaan die twee werelden niet samen. Had de partij alleen maar De Groenen geheten, dan was er geen probleem: alle kracht vooruit met de verduurzaming! Maar Links betekent dat je moet opkomen voor de lagere inkomens en hoe je het ook wendt of keert: ook zij zullen straks mee moeten betalen aan die geldverslindende energietransitie. Je kunt wel iets oplossen met allerlei subsidies, maar verder ­wijzen naar de rijken en het ­bedrijfsleven is gemakkelijk. Dan blijft het steken in ‘hogere lonen, lagere prijzen’, de klassieke strijdkreet van de CPN, niet toevallig een van de partijen waaruit GroenLinks is voortgekomen. Opdat wij dat niet vergeten, zou ik bijna zeggen.

Zal de onderklasse bereid zijn massaal GroenLinks te stemmen, gaat zij terug naar de PvdA of verruilt zij links voor een populistische partij, wat momenteel in veel landen gebeurt? Van een vreemde uitslag zal niemand opkijken.

De klimaattafel, maar in het ­bijzonder ook de VVD, zou ik een ander woord van Bismarck willen meegeven: ‘Als je zegt iets in principe te aanvaarden, dan betekent dat meestal dat je geen ogenblik van plan bent dat ook in de praktijk uit te voeren.’

Met alle consequenties.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden