ColumnRobert van de Griend

In een crisis onderscheiden de leiders zich van de losers

Je kunt veel van deze crisis zeggen, maar ze maakt het leven in elk geval een stuk overzichtelijker. Wisten bijzaken zich voorheen nogal eens listig als hoofdzaken te vermommen, sinds corona is ineens zonneklaar wie en wat er werkelijk toe doen en wie en wat, nou ja, minder.

Alle tijd en liefde die je hebt steek je allicht in naasten die eenzaam of hulpbehoevend zijn. Dat bevriende stel dat altijd alles net iets beter, groter en erger heeft dan jij, met die omni-allergische nieuwetijdskinderen van ze, die zie je over een jaar, of twee, wel weer. Of je wenkbrauwen en je sixpack het lekker doen op Instagram, het verliest nogal aan belang als je van de ene op de andere dag geen inkomsten meer hebt.

Dat de media nog louter over de crisis berichten, maakt af en toe wat coronamoe. Toch mogen we ons er ook gelukkig mee prijzen dat we voorlopig verlost zijn van al die minstens zo vermoeiende debatten over, pak hem beet, de islam, paaseitjes, straatnaambordjes en Zwarte Piet. Wellicht is het een idee om op de bontste meningen het adagium van opruimgoeroe Marie Kondo toe te passen: wat over een halfjaar nog steeds onaangeraakt op de plank ligt, hebben we kennelijk niet echt nodig.

Waar deze tijd ook helderheid over verschaft, zo lijkt het, is aan wie je als burger in nood je lot kunt toevertrouwen, en aan wie nog geen tuinhark. Want in een crisis, zo hoor je vaak, leer je de echte leiders kennen. Of zoals journalist Jeroen Smit het onlangs verwoordde: nu onderscheiden de leiders zich van de losers.

Deze crisis vraagt om leiderschap. Wie kunnen we ons lot toevertrouwen? En wie vooral niet? Lees het in onze leiderschapsspecial.

Dat de behoefte aan leiderschap groot is, lijdt geen twijfel. De hele wereld is in razend tempo verworden tot een mijnenveld van medische, ethische, economische en politieke belangen. Absolute waarheden zijn er weinig. Waar we ons vandaag aan vastklampen, kan morgen zomaar uit onze handen zijn geglipt. Veel burgers kunnen daar, begrijpelijk, maar moeilijk mee omgaan. Die eisen houvast, en snel een beetje. Tegelijkertijd betekent die hang naar leiderschap dat we een deel van onze autonomie opgeven. Dat voelt soms kwetsbaar.

En dus zijn alle blikken gericht op de mensen die ons daadkrachtig doch verantwoord door deze onzekere periode dienen te loodsen. Elke uitspraak die zij doen wordt aangehoord door een miljoenenpubliek, en nog dagen geëvalueerd als ware het een WK-finale.

Wie de losers zijn, daarover lijken velen het wel eens. Je komt al snel uit bij types als Trump en Bolsonaro. Dat zij niet de fijnbesnaardsten zijn, was al bekend. Maar ontluisterend blijft het dat, zelfs nu hun onderdanen bij bosjes sterven of werkloos raken, ze zich blijven opstellen als het presidentiële equivalent van dat proleterige typetje uit Jiskefet dat een boekwinkel binnenwalst om voor zijn vrouw een boek ‘met een open einde’ te eisen.

In het bedrijfsleven gaat de loserbokaal waarschijnlijk naar de baas van Booking.

De reisgigant, mede groot geworden dankzij belastingvoordeeltjes en jokken dat er in een hotel nog naar één kamer te krijgen is, maakte vorig jaar 5 miljard dollar winst. Maar omdat Booking liever de aandeelhouders plezierde dan een buffer op te bouwen, kan het bedrijf nu het tegenzit niet meer voor vijfduizend van zijn werknemers zorgen, en houdt het zonder blikken of blozen de hand op bij het kabinet.

Ook in onze beroemdheden zien we niet meer de morele leiders die ze ooit waren. Zongen we in de jaren tachtig nog luidkeels mee met We Are the World (en kibbelde je als kind over wie Cyndi Lauper mocht zijn en wie Kenny Rogers), dezer dagen stijgen er op sociale media vooral braakgeluiden op als zich weer eens een groepje sterren heeft verenigd voor een cover van Imagine.

Van wie we het dan wel moeten hebben, daarover bestaat ook veel overeenstemming. In een recent artikel uit Forbes dat gretig werd rondgetwitterd kregen onder meer Angela Merkel (Duitsland), Jacinda Ardern (Nieuw-Zeeland) en Sanna Marin (Finland) de lof toebedeeld. Leiders, zo luidde de analyse, die daadkracht verenigen met visie en menselijkheid en zo de coronacrisis op de knieën krijgen.

Waarmee overigens niet gezegd is dat een sterke leider per definitie een vrouw is. Kijk maar naar de culturele sector, die het moet stellen met een zwabberminister als Ingrid van Engelshoven. Of kijk naar mannen als Jos de Blok en Mike Brantjes, die onverschrokken het voortouw nemen bij de zorg voor de zwaksten in onze samenleving.

Is Mark Rutte een echte leider? Zijn laatste persconferentie was in elk geval ijzersterk, zo duidelijk en overtuigend zagen we onze premier niet vaak. Maar misschien wel het krachtigste deel van zijn toespraak was dat waarin hij vertelde over zijn worsteling, en bekende dat hij het lastig vond te midden van alle tegengestelde belangen het juiste te doen.

Daarmee liet Rutte zien dat leiderschap meer is dan een optelsom van vaardigheden. Dat er ook persoonlijkheid bij komt kijken. Dat het verdomd ingewikkeld is. Dat zelfs de grootste leiders soms een beetje loser kunnen zijn en andersom.

Sommigen zal dat wellicht beangstigen. Verlangen naar een voorman of vrouw die nooit twijfelt is verleidelijk, al wijst de geschiedenis uit dat je daar ook lelijk de mist mee in kan gaan. Wie zich in deze crisis minder kwetsbaar wil voelen, kan beter investeren in het leiderschap over zichzelf. Het voelt namelijk al een stuk minder eng om je afhankelijk te maken van één persoon als je weet wat je eigen morele overtuigingen zijn.

Goed nadenken over wat je echt belangrijk vindt, je kunt het gewoon doen tijdens het onkruid wieden. En laten we daar nou voorlopig genoeg tijd voor hebben.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden