Column Frank Kalshoven

In de zorg geldt een strikte scheiding tussen lichaam en geest

Circa 75 duizend mensen met een gebroken been krijgen niet de zorg die ze nodig hebben, berichtte de Volkskrant vrijdag. De landelijke richtlijn schrijft voor dat deze mensen veel baat hebben bij gipsen. Toch krijgt bijna driekwart van de in totaal bijna 100 duizend brekebenen geen gips.

Echt? Nee, wees gerust. Zoiets zouden we nooit doen met mensen met een gebroken been. Waar in de eerste alinea ‘gebroken been’ staat bedoel ik ‘psychose’ en lees voor ‘gipsen’ het woord ‘psychotherapie’. En dan klopt het wel, vrees ik. Het zijn althans de conclusies uit het onderzoek Praten naast pillen dat is gepubliceerd door de vereniging voor gedrags- en cognitieve therapieën (VGCt).

In de zorg geldt een strikte scheiding tussen lichaam en geest. Als ons lichaam ons in de steek laat, worden kosten noch moeite gespaard. Er worden diagnoses gesteld, behandelopties afgewogen, en routinematig behandelingen gestart met een straatwaarde van tienduizenden euro’s, soms zelfs tonnen. Als onze geest ons in de steek laat, is schraalhans keukenmeester. Diag­noses zijn lastig, het behandelplan is meestal een pil, en het mag niets kosten.

Is dat wel rationeel? Hierover schreven de econoom Richard Layard en de psycholoog David Clark, beiden Brit, een paar jaar geleden het boek Thrive; the power of evidence-based psychological therapies, in het Nederlands vertaald als Therapiewinst. Lees dat boek.

Nee, is hun heldere antwoord. Dat is niet rationeel. En hun argumentatie is overtuigend.

Eerst: de kosten van geestelijk leed. Geestelijk leed (in al zijn vormen, van angststoornissen tot depressies tot persoonlijkheidsstoornissen) komt veel voor. Grofweg een op de vijf volwassenen lijdt eraan, in lichte of zware vorm. In ontwikkelde landen zijn psychische aandoeningen verantwoordelijk voor 38 procent van het totaal aantal ziektegevallen, citeren Layard en Clark de Wereldgezondheidsorganisatie.

Het komt veel voor, én geestelijk leed heeft grote impact op het welbevinden van de betrokkenen. Dit wordt gemeten met de ‘ziektelast’ van aandoeningen. Dit is de combinatie van het aantal keren dat een aandoening voorkomt met de mate van belemmering die de aandoening veroorzaakt. Aldus berekend, veroorzaken psychische aandoeningen een hogere ziektelast dan hartproblemen of kanker.

De kosten van psychisch leed zijn dus hoog voor de betrokkenen, maar óók voor de samenleving. De helft van het ziekteverzuim en iets minder dan de helft van de arbeidsongeschiktheidsuitkeringen is een gevolg van psychisch leed. Naar punt hierbij: psychisch leed veroorzaakt fysieke problemen. Laat een samenleving het geestelijk leed voortduren, dan stijgen de fysieke zorgkosten. Met het gebroken been van een psychotische vrouw weten we wel raad.

De kosten voor individu, economie en samenleving zijn dus hoog. Is er iets tegen te doen? Ja, er bestaan effectieve remedies. Keurig wetenschappelijk verantwoorde behandelingen. ‘Een psychologische therapie van minder dan 16 sessies levert succescijfers op van 50 procent die vaak blijvend zijn; en als dat niet zo is, reduceren ze nog steeds in sterke mate de kans op een terugval’, schrijven de econoom en de psycholoog. 16 sessies? Dat kost dus een paar duizend euro.

Zijn de kosten van ziek zijn hoog, en is de behandeling effectief en goedkoop? Dan is het dus rationeel om in actie te komen, irrationeel om dat niet te doen. De manier waarop we met psychische aandoeningen omgaan is dus niet alleen ‘grof onrecht’, zoals Layard en Clark schrijven. Dat is een mening. Veel dodelijker is hun typering dat het ‘inefficiënt’ is. Dat is een feit.

Frank Kalshoven is directeur van De Argumentenfabriek. Reageren? Email: frank@argumentenfabriek.nl.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden