Column

In de spierballenpolitiek blijkt ruimte voor soepelheid

Voor fraaie inkijkjes in de bestuurscultuur in Nederland moesten we afgelopen weekend bij NRC Handelsblad zijn. Daaruit viste ik het volgende pareltje op: een minister van CDA-huize die in 2008 over een onwettige situatie die de overheid al geruime tijd onder de pet hield tegen zijn ambtenaren opmerkte: 'Wetswijziging lokt alleen maar een groot debat uit. Kunnen we het niet provisorisch oplossen?' Later werd deze CDA-man vicepresident van de Raad van State, de hoogste bestuursrechter in het land.

Minister Lodewijk Asscher.Beeld anp

Dat vind ik grappig, en ook wel mooi, dat in het land van onkreukbaarheid als hoogste deugd en regels zijn regels ook op de hoogste niveaus iemand in al zijn ingebeelde onkreukbaarheid zegt: 'Kunnen we het niet provisorisch oplossen?' Schijnheiligheid kan iedereen treffen, zou Jos van Rey zeggen.

'Het' is de heikele kwestie van AOW-uitkeringen aan uit Nederland afkomstige bejaarden die tegenwoordig in door Israël bezet gebied wonen. Volgens de Nederlandse wet verspeelt iemand het recht op volledige AOW als hij of zij zich vestigt in bezet gebied, om de eenvoudige reden dat Nederland daar geen verdrag over sociale zekerheid mee heeft gesloten. Nederland volgt de internationale lijn dat de Israëlische nederzettingen in bezet gebied illegaal zijn.

Aan de regels is weinig ingewikkelds wanneer het de Westelijke Sahara of andere betwiste gebieden in de wereld betreft. Maar als het om Israël gaat en om oude mensen die de oorlog hebben overleefd en die in het verleden niet zelden schandalig zijn behandeld door de Nederlandse autoriteiten, is alles anders. Dan zijn regels fluïde en opvattingen buigzaam, dan zijn provisorische oplossingen gewenst.

Dus lieten opeenvolgende regeringen hun eigen regels voor wat die waren, gaven ze de Sociale Verzekeringsbank de opdracht de AOW-ontvangende kolonisten ongemoeid te laten en gelastten ze hun ambtenaren om in beslotenheid 'een oplossing' te zoeken zonder de volksvertegenwoordiging te alarmeren. Want van openbare behandeling zou maar gedoe komen.

Het gaat om een paar handenvol AOW'ers. Financieel is het allemaal zeer overzichtelijk, er is best een sluitende redenering op te zetten die volledige AOW-uitkeringen voor deze groep rechtvaardigt.

Maar de spierballenpolitiek die tegenwoordig in de mode is, laat geen ruimte voor een laconiek: ach, láát die mensen toch. Want een overheid die de SVB opdraagt meedogenloos te jagen op mogelijk stiekem samenwonende AOW'ers in eigen land, een overheid die zich daarnaast bovenmatig inspant om het socialeverzekeringsverdrag met Marokko op te zeggen en een overheid die tegelijkertijd zowel met nationale regels als met internationale verdragen breekt om kolonisten op de Westelijke Jordaanoever te ontzien: er zullen mensen zijn die dat niet goed begrijpen.

De pijlen zijn nu op Lodewijk Asscher gericht, toevallig nu minister van Sociale Zaken, omdat hij de SVB dwong de wet te overtreden, maar de fascinerende geschiedenis gaat terug tot het eerste kabinet van Jan Peter Balkenende. Premiers bemoeiden zich er persoonlijk mee, ministers van PvdA-huize en van het CDA: iedereen heeft zich druk gemaakt, ingespannen en erop toegezien dat de zaak buiten de publiciteit bleef.

Het interessante aan de zaak is dat er onder de bestuurdelijke stoerheid, de spierballenpolitiek en de regels zijn regelsretoriek wel degelijk ruimte blijkt voor soepelheid. Nu nog het politieke lef om dat in het openbaar te verdedigen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden