Verslaggeverscolum Toine Heijmans in IJburg

In de schaduw van de grote politiek draagt niemand Het Blauwe Pak

In de schaduw van de grote politiek, waar lijsttrekkers zich als rappers wenden tot hun hooggeëerd publiek, doen provinciale verkiezingskandidaten wat ze moeten doen: aantreden in zaaltjes. Dat is een geweldig fenomeen, en het speelt zich af bij mij om de hoek, in de Flexbieb, een prachtige, door vrijwilligers gaande gehouden multibibliotheek, cement in de samenleving van vermeend los zand.

Het biedt de mogelijkheid mijn stem te bepalen, want de verkiezingskandidaten ken ik niet – mijn oude achterbuurman Jan-Willem is er één van, nummer 4 op lijst 9, en zelfs dat wist ik niet.

Wilt u dit verhaal liever beluisteren? Hieronder staat de door Blendle voorgelezen versie.

Geen spindoctor, politiek assistent, strateeg of beeldvoerder heeft zich met hem bemoeid, Jan-Willem van Es is vanavond gewoon Jan-Willem van Es, namens 50Plus, en ook de andere kandidaten zijn alleen gekomen met zichzelf: een verademing. Niemand draagt Het Blauwe Pak, het kogelvrije uniform van de powerpolitici. Het is unplugged politiek, rauw van het land – liefst stemde ik daarom op alle deelnemers aan het debat tegelijk.

Geen Blauwe Pakken. Beeld Joris Vermeulen

Bijna iedereen present behalve de Partij voor de Vrijheid, die zich keurig afmeldde, en het Forum voor Democratie, dat niets van zich liet horen. Johan Dessing, de lijsttrekker in Noord-Holland, reageert niet op mijn vraag waarom Forum de zaaltjes mijdt, de petrischalen van de democratie – misschien heeft het te maken met zijn dubbelkandidatuur. Dessing is ook kandidaat voor de Eerste Kamer en daar is de macht, niet in de provincie.

Gaan we beginnen, IJburg TV streamt live – ook allemaal vrijwilligers.

Komt meteen die ene, allesverzengende vraag: wat kúnnen jullie nou, als provinciale volksvertegenwoordigers, ‘concreet’?

De wereld van de provinciale politiek is een wonderlijke: de vraag of ze ergens iets van mogen vinden gaat altijd vooraf aan de vraag wat ze ervan vinden. Daardoor nemen de kandidaten nauwelijks stelling, en daardoor weten de kiezers niet wat ze moeten kiezen. En áls de kandidaten stelling nemen volgt onmiddellijk de dooddoener: ‘Daar gáán jullie helemaal niet over.’

Een mooi voorbeeld is de biomassacentrale van Nuon die bij ons om de hoek komt, tot ergernis van iedereen, want hoe duurzaam is een superhoutkachel die gevoed gaat worden met 25 vrachtwagens houtpellets per dag, afkomstig ergens van overzee, en wat stoot-ie eigenlijk uit. Voor 300 miljoen euro subsidie.

De Flexbieb. Beeld Joris Vermeulen

De verkiezingskandidaten zijn er ook niet blij mee, van VVD tot GroenLinks en terug: daar gloort een sterke anticoalitie. Maar in plaats van fel met de vuist op tafel slaan, blijven de politici voorzichtig haken in de vraag wat hun positie is in dit onoverzichtelijke krachtenveld.

‘Wij zijn er niet voor’, zegt Jan-Willem, ‘maar hebben geen idee of we het kunnen tegenhouden.’ Grethe van Geffen, VVD: ‘Wij hebben grote zorgen, maar ik weet niet in hoeverre dit nog te stoppen is.’

Dat moet dan eerst maar eens onderzocht.

Schiphol dan – ook zo’n dossier dat de provincie in z’n greep heeft.

D66, Amélie Strens: ‘Schiphol is een lust en een last.’

CDA, Niek Wijmenga: ‘Het is gewoon ontzettend lastig.’

Jan-Willem van Es (50Plus) en Grethe van Geffen (VVD). Beeld Joris Vermeulen

De provincialestatenverkiezingen gaan over de belangrijkste politieke thema’s van het moment: wonen, energie, spoorlijnen, Schiphol, etcetera. Alleen, zegt Grethe eerlijk, na de uiteenzetting dat we ook nog eens te maken hebben met de MRA, een belangrijke, mij onbekende bestuurslaag: ‘We hebben niet altijd zoveel vat op de realiteit als we zouden willen’.

De provincie lijkt een parallelle, papieren werkelijkheid waar beslissingen millimeter voor millimeter genomen worden – dat er überhaupt mensen bereid zijn zich in naam van ons door die jungle te vechten, is een wonder.

Dus vraag ik de kandidaten gemeen wat ze gaan doen aan Tata Steel, het staalbedrijf dat illegaal afval dumpte naast Wijk aan Zee en daar grafietregens veroorzaakt, en daar steeds mee wegkomt dankzij de geitenpaadjes in de bergketens van de vergunningverlening. De provincie is goed in handhaven, zeg ik – dat weet iedereen die op vrijwillige basis iets doet voor deze wijk, en ik herinner me een intimiderend telefoongesprek met een provincieambtenaar die mijn watersportvereniging op kosten joeg (4.000 euro) door nóg een onderzoek te eisen naar de Natura 2000-inpassing van de jachthaven die hier al bijna tien jaar ligt.

Dus gaan de verkiezingskandidaten nu ook streng optreden tegen Tata Steel, dat met reuzenschoenen op de milieuregels staat?

Voorzichtig gezoek naar antwoorden.

D66: ‘We moeten de handhaving ietsje scherper stellen’.

Het is ze vergeven. Het is de andere kandidaten vergeven wanneer ze zeggen: ‘Ik ken het dossier niet goed genoeg.’ Deze politici komen uit voor hun beperkingen - noem mij een politicus uit de grote politiek die dat nog durft.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.