In de greep van onjuiste mediadogma's

 

Over zes weken gaan de Britten naar de stembus. Helaas wordt het economisch debat in Groot-Brittannië gedomineerd door een misleidende fixatie op begrotingstekorten. Erger, dit nepverhaal heeft ook de veronderstelde 'objectieve verslaggeving' geïnfecteerd. Mediaorganisaties spuien regelmatig betwistbare of zelfs openlijk foute proposities als feiten.

Natuurlijk gebeurt dat niet alleen in Groot-Brittannië. Een paar jaar geleden, toen ons eigen Amerikaanse begrotingstekort-fetisjisme een hoogtepunt bereikte, hadden ook sommige Amerikaanse media er last van. Zogenaamd feitelijke artikelen beweerden dat de angst voor schulden de rente omhoog dreef, al was daar nul bewijs voor. Verslaggevers lieten alle schijn van neutraliteit vallen en juichten voorstellen om in de sociale uitgaven te snijden toe.

In de VS lijkt deze fase voorbij. In Groot-Brittannië niet. Het verhaal waar ik het over heb, gaat als volgt: In de jaren voor de financiële crisis leende de Britse regering te veel, het land leefde op te grote voet. Daardoor belandde Groot-Brittannië in 2010 aan de rand van een crisis van Griekse proporties; bezuinigingen waren essentieel. Achteraf blijken deze bezuinigingen terecht want nu kan Groot-Brittannië goedkoop lenen en groeit de economie weer snel.

Simon Wren-Lewis van Oxford University heeft dit verhaal 'mediamacro' genoemd: het is wat je de hele tijd hoort op tv en leest in de krant. Het wordt niet gepresenteerd als een mening in het politieke debat, maar als feit. Terwijl het absoluut niet waar is.

Was de Labour-regering die het land bestuurde voor de crisis spilziek? Niemand vond dat destijds. In 2007 was de staatsschuld als percentage van het bbp bijna op het laagste punt in honderd jaar, terwijl het begrotingstekort behoorlijk klein was. De enige manier om die cijfers er slecht uit te doen zien is door te claimen dat de Britse economie in 2007 ver boven zijn capaciteit opereerde, waardoor de belastinginkomsten werden opgepompt. Maar in dat geval had Groot-Brittannië last moeten hebben van hoge inflatie - wat niet zo was.

Maar liep het land niet het risico van een 'Griekse crisis' waarin investeerders hun vertrouwen zouden verliezen in obligaties en de rente omhoog zou vliegen? Er is geen reden om dat aan te nemen. Groot-Brittannië heeft zijn eigen munt gehouden en leent ook in die munt - en geen enkel land dat aan die beschrijving voldoet heeft zo'n crisis meegemaakt. Kijk naar Japan, dat met een veel hogere staatsschuld en hogere begrotingstekorten, toch langetermijnleningen kan afsluiten tegen 0,32 procent rente.

Waarmee ik ben beland bij de claims dat de juistheid van het bezuinigingsbeleid is aangetoond. Ja, de Britse rentetarieven zijn laag gebleven. Net zoals die van bijna alle andere landen. Zelfs schuldenlanden als Italië en Spanje kunnen lenen tegen lagere tarieven dan de Britten. En hoe zit het met groei? Toen de huidige Britse regering aan de macht kwam in 2010, voerde het grote bezuinigingen door en de net herstellende economie begon weer in te zakken. Daarop stelde de regering-Cameron verdere bezuinigingen uit (zonder dit openlijk toe te geven). En de groei kwam terug.

Als dat als succesvol beleid geldt, dan ken ik er nog een: sla jezelf een paar minuten lang hard in je gezicht. Je zult ervaren hoe heerlijk het is als je ermee stopt.

Waarom heeft 'mediamacro' zo'n greep op het Britse debat? Geef economen niet de schuld. Zoals Wren-Lewis heeft opgemerkt accepteren heel weinig Britse academici dat het succes van bezuinigingsbeleid is aangetoond. Dit mediadogma is inmiddels diep geworteld ondanks - en niet dankzij - wat serieuze economen erover zeggen.

Maar goed, je kunt hetzelfde zeggen over het Bowles-Simpsonisme in de VS. [De door president Obama ingestelde Bowles-Simpson-commissie ontwikkelde in 2010 plannen om de overheidsuitgaven terug te dringen en op langere termijn beheersbaar te houden, red.] Die doctrine was tijdelijk heel populair. Dat ging over invloedrijke mensen die geloven dat het wijs en serieus klinkt als je benadrukt dat er offers gebracht moeten worden (door anderen). Vandaar de voorkeur voor harde uitspraken over begrotingstekorten, in plaats van hard nadenken over het creëren van banen.

In de VS zijn we om allerlei redenen - zoals de opkomst van analytische journalistiek - gelukkig grotendeels voorbij dit stadium. Maar Groot-Brittannië is dat niet. En daarom zullen verkiezingen die over echte problemen zouden moeten gaan, gedomineerd worden door mediamacro-fantasieën.

© The New York Times

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden