Opinie Europese verkiezingen

In de EU is meer zorg over emigratie dan immigratie

Een nieuwe peiling onder burgers in 15 landen wijst uit: migratie is geen winnend verkiezingsthema.

Poolse werknemers in Nederland houden even pauze. Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant

Van de Europese verkiezingen wordt gezegd dat ze een slag om de kern van Europa zullen zijn. Viktor Orbán, Matteo Salvini en Steve Bannon geloven dat de verkiezingen een referendum zullen zijn over migratie. Zij denken dat de migratiecrisis van 2015 de Europese politiek in een stroomversnelling heeft gebracht door de gevestigde partijen in het defensief te dringen en naar de kern van de Europese onzekerheid over identiteit te gaan. Die kwestie willen ze aangrijpen om een coalitie te mobiliseren en zo de EU van binnenuit te ontwrichten.

Ze zullen er niet in slagen. Uit de resultaten van een ECFR-opiniepeiling in heel Europa blijkt dat de politieke thema’s van 2019 radicaal anders zijn dan die van 2015. Een campagne voor Fort Europa zal om drie redenen deze keer geen winnende strategie zijn.

Ten eerste is uit onze peiling gebleken dat Hongarije het enige land is waar migratie nog steeds wordt gezien als de grootste bedreiging voor de EU - geen wonder, gezien de eindeloze stroom propaganda die de Hongaarse premier Victor Orbán verspreidt via zijn door de staat gecontroleerde media. Maar in elk van de veertien andere landen waar we onderzoek hebben gedaan, vonden we minstens vijf andere thema’s die even belangrijk, zo niet belangrijker zijn voor de bevolking. Kiezers zien de Europese verkiezingen niet als een referendum over één onderwerp. In plaats daarvan zullen ze beslissen op basis van zes verschillende, thematische Europese verkiezingskwesties − en de onenigheid over migratie is niet de belangrijkste.

Uit onze peiling blijkt dat het islamitisch radicalisme de bedreiging is die het vaakst in Europa wordt ervaren  - van landen zoals Frankrijk, Duitsland en Nederland tot Polen en Slowakije. Een andere zeer belangrijke kwestie is de angst dat het nationalisme zal terugkeren in de EU. Dit wordt in Oostenrijk, Finland, Denemarken, Duitsland, Griekenland, Nederland, Polen en Spanje als belangrijker , of ten minste even belangrijk, beschouwd als migratie. De gevolgen van de economische crisis blijven een groot probleem in Italië, Roemenië, Griekenland en Slowakije. Klimaatverandering is overal een ander belangrijk thema. Rusland is een veelgenoemd onderwerp in Zweden, Denemarken, Tsjechië, Polen en Roemenië.

De tweede reden dat migratie waarschijnlijk geen kiezers zal mobiliseren, is dat zelfs degenen die het als een topprioriteit beschouwen, totaal uiteenlopende dingen bedoelen als ze het over migratie hebben.

We vonden een kloof tussen degenen die zich vooral zorgen maken over de immigratie naar hun land en degenen die zich zorgen maken over emigratie, waardoor hun land van de kaart zou kunnen verdwijnen. Terwijl Noord- en West-Europa nog steeds bang zijn voor de instroom van vreemdelingen, maken meerderheden in Italië, Spanje, Hongarije, Polen en Roemenië zich veel meer zorgen over het vertrek van hun eigen burgers. In al die landen zijn er ongelooflijk grote meerderheden die het voor hun burgers illegaal zouden willen maken om voor lange periodes te vertrekken.

Zelfopsluiting

In een Europa dat prat gaat op het slopen van grenzen en het bevorderen van vrij verkeer, is deze stap naar zelfopsluiting opmerkelijk, maar wel begrijpelijk. In Roemenië heeft een op de vijf burgers de afgelopen tien jaar het land verlaten. De mensen die achterblijven, voelen zich zo wanhopig dat ze bereid zijn voor zichzelf een migratiemuur te bouwen − drie decennia nadat de Berlijnse muur is gevallen.

Er is een groot verschil tussen degenen die zich zorgen maken over migratie en degenen die het probleem zien als islamitisch radicalisme, blijkt uit de demografische gegevens voor deze twee groepen. Pure ‘migratiefoben’ steunen extreem-rechtse partijen zoals de AfD, Le Pen’s Rassemblement National of de Oostenrijkse Vrijheidspartij. Degenen die zich meer zorgen maken over islamitisch radicalisme neigen er daarentegen toe centrum-rechtse gevestigde partijen te steunen zoals de Duitse CDU/CSU, de Franse Republicains of de Oostenrijkse Volkspartij van Sebastian Kurz.

Ten derde, en misschien is dit wel de belangrijkste reden, zal het thema migratie Europeanen waarschijnlijk niet overhalen om naar de stembus te gaan. Uit onze peilingen blijkt dat de angst voor een nieuw nationalisme veel vaker mensen ertoe zal brengen om te gaan stemmen dan de bezorgdheid over migratie.

Dit heeft te maken met enkele grote politieke veranderingen sinds 2015. De meest voor de hand liggende is de enorme daling van het aantal aankomsten van migranten; onze tv-schermen zijn nu waarschijnlijk meer gevuld met de chaos van de Brexit. Daarnaast pleiten alle gevestigde partijen nu voor strengere grenscontroles en er is geen enkele gevestigde partij die pleit voor open grenzen.

Dus wat moeten niet-nationalistische politieke partijen doen volgens onze opiniepeiling? De eerste les is campagne voeren over de verschillende onderwerpen waarin mensen geïnteresseerd zijn en emotioneel overtuigende antwoorden vinden op de vele zorgen van mensen over nationalisme, de economie, klimaatverandering en veiligheid.

De partijen mogen natuurlijk niet zwijgen over migratie. Maar de partijen moeten verdergaan dan discussies over grenscontroles en ingaan op de angst voor islamitisch radicalisme en de braindrain die veel Europese landen treft. Dit betekent dat er een agenda moet worden opgesteld over de integratie van migranten en over veiligheid. Daarin moet aandacht worden besteed aan culturele onrust, politie- en inlichtingenwerk, alsook aan vraagstukken op het gebied van burgerschap en taal.

De meest in het oog springende bevinding van ons onderzoek is misschien wel dat de angst voor emigratie aangepakt moet worden. En dat moet worden getoond hoe burgers kunnen worden aangemoedigd hun toekomst in hun eigen land op te bouwen.

Mark Leonard is directeur van de European Council on Foreign Relations.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.