Opinie

In Brussel ontbreekt het aan elementair politiek instinct

Problemen van burgers zijn belangrijker dan bureaucratie. Hoog tijd dat Brussel dat gaat inzien.

Vlaggen voor het hoofdkantoor van de Europese Commissie.Beeld anp

Wil Brussel zelf de Europese Unie opblazen? Ga daar dan vooral zo door. Wie enkele recente oekazes beziet, zou namelijk bijna tot die conclusie komen. Zij getuigen van een ontstellend gebrek aan elementair politiek instinct. Eerst doet men alles om Marine Le Pen in 2017 in het Élysée te krijgen. Vervolgens lijkt men op een vertrek van Groot-Brittannië uit.

Frankrijk kreeg, net als Italië, te horen dat het eindelijk veel drastischer moet bezuinigen en 'hervormen'. Het probleem van Hollande is echter dat het Franse electoraat daar niet voor voelt, en tegen de neoliberale Europese mode van flexibilisering en privatisering in vasthoudt aan de staat en de verzorgingsstaat. Zou Hollande aan de Brusselse eisen voldoen, dan verliest hij de komende verkiezingen geheid. Bij een Brussels dictaat aan Parijs zal het Front National garen spinnen, en met een zege van die partij is Europa straks nog veel verder van huis dan met een overschrijding van een als zodanig vrij arbitraire begrotingsnorm van 3 procent. Een door Le Pen beoogde Frexit betekent voor Europa namelijk gewoon einde oefening.

De Franse president Francois Hollande op de tweede dag van de EU-top.Beeld anp

Bijbetalen

Engeland kreeg, net als Nederland, te horen, dat het een fors bedrag mag bijbetalen, met de aanmoediging van Berlijn en (ditmaal ook) Parijs, om dat nu maar zonder zeuren gewoon te doen. Dat is inderdaad precies waarop Cameron, met de hete adem van Nigel Farage in zijn nek, zit te wachten. Hetzelfde geldt voor zijn bezwaren tegen vrije immigratie vanaf het vasteland. Wil men Londen de Unie uit hebben? Den Haag zal wel binnen blijven, en daartoe uiteindelijk ook wel betalen, maar voor Cameron hangt het eigen politieke leven langzaamaan van niet-betalen af. De vraag of een Brexit echt een ramp zou zijn daargelaten: Brussel beweert weliswaar die niet te willen, maar vergroot door de eigen financieel-bureaucratische automatismen juist de kansen op het tegendeel. Het electorale alternatief voor de Tory's bestaat in Engeland namelijk niet uit de gedecimeerde pro-Europese liberalen, maar uit de UKIP.


Ook al wordt inmiddels in het Franse geval de soep weer minder heet gegeten, het is allemaal koren op de molen van de Europahaters, en hun afkeer van een Brussels dictaat dat het nationale zelfbeschikkingsrecht zou ondermijnen. Opnieuw dreigde het Noorden, vanwege divergerende monetaire tradities, politiek-economisch tegenover het Zuiden te komen te staan. Een dergelijke polarisatie is voor Europa levensgevaarlijk. Het is vermoedelijk dat laatste inzicht - en niet rancune vanwege opmerkingen over drankgebruik - waardoor Dijsselbloem door Juncker werd geweigerd als eurocommissaris. Het laatste wat hij - in zijn pogingen de boel bij elkaar te houden - op de door Den Haag eerst begeerde post kon gebruiken, was een steile calvinist die de Fransen pinnig op hun (politieke en financiële) tekorten wijst.

Uniform

Het onderliggende probleem bij beide conflicten is de vraag, hoe uniform Europa kan zijn: of het om een Europa van de regels, of om een Europa van de burgers gaat. Brussel - daarin sterk gesteund door Den Haag - zet, met een gelijk Europees speelveld voor het bedrijfsleven in het achterhoofd, op het eerste in. De laatste decennia zijn rigide monetaire normen zo steeds meer de politieke inhoud gaan bepalen. Niet een ideologische botsing tussen maatschappijbeelden, maar vermeende economische vereisten dicteren de koers. In veel landen voelen de regeringen de hete adem van boze kiezers in hun nek, omdat zij de daaruit vrijwel automatisch voortvloeiende sociale gevolgen niet pikken.

Op cruciale momenten wegen electoraal, en dus politiek, sociale gevolgen echter altijd zwaarder dan economische. En wel omdat begrotingstekort, betalingsbalans en beursnotering uiteindelijk financiële abstracties zijn, en honger, kou, dakloosheid en werkloosheid niet. Als de van de concrete problemen van burgers losgezongen Brusselse bureaucratie dat niet bijtijds beseft, graaft zij op termijn haar eigen graf.

Thomas von der Dunk is cultuurhistoricus.

Premier Mark Rutte houdt een persconferentie op de tweedaagse Europese top.Beeld anp
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden