Klopt dit wel? Aids

In Afrika stierven in 2017 dagelijks meer dan 1.800 mensen aan aids. Klopt dit wel?

Berichten verspreiden zich vaak razendsnel, of ze nu kloppen of niet. Wij proberen de zin van de onzin te scheiden.

Twee Zuid-Afrikaanse studenten bekijken een test voor HIV. Beeld AFP

Van wie komt de claim?

Volgens UNAIDS en de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) stierven in 2017 in Afrika 660 duizend mensen aan de gevolgen van aids (ruim 1.800 per dag). Deze getallen stonden onlangs in de Volkskrant bij een interview met de Oegandese tiener Sherina, die meedoet aan de jaarlijkse schoonheidswedstrijd voor jongeren met hiv.

Klopt het?

Aan die 660 duizend kleeft grote onzekerheid. UNAIDS en de WHO melden rondom dat getal een betrouwbaarheidsinterval van 480 duizend tot 920 duizend. Het daadwerkelijke aantal aidsgerelateerde doden in Afrika moet daar ergens tussenin liggen.

Een lezer mailde ons dat het aantal hem wel erg hoog lijkt. ‘Ik heb jaren in Afrika gewerkt en weet dat men het met de administratie niet zo nauw neemt. Gestorven aan aids? Of kan het misschien ook tuberculose of longontsteking zijn, wie zal het zeggen?’

‘De registers zijn inderdaad niet betrouwbaar’, zegt ook hiv-expert Raph Hamers van PharmAccess, een stichting die zich inzet voor betere toegang tot medische voorzieningen in Afrikaanse landen. ‘Soms ontbreekt de kennis voor diagnosestelling. In islamitische landen is post mortem onderzoek vaak ongebruikelijk. En veel landen hebben niet eens een landelijk register.’ Maar, zo laat Hamers weten, de cijfers van UNAIDS komen uit wiskundige modellen; het is geen optelsom van individueel vastgestelde doodsoorzaken.

We mailen epidemioloog Mary Mahy, van het UNAIDS-team in Genève dat de jaarlijkse hiv-cijfers publiceert. ‘In onze modellen stoppen we data afkomstig van studies naar de effectiviteit van antiretrovirale therapieën (hiv-remmers) en gegevens van klinieken die onder meer bijhouden hoe veelvoorkomend hiv-infecties zijn onder zwangere vrouwen’, laat zij weten.

De doodsoorzaak is meestal niet eenduidig. Bij aidspatiënten heeft het hiv-virus het immuunsysteem ondermijnd. De verminderde afweer leidt tot een grotere gevoeligheid voor andere infecties. Aidspatiënten lopen daardoor bijvoorbeeld makkelijk longontsteking of tuberculose op. De directe oorzaak van overlijden is dan die bijkomende infectie. Maar die werd mogelijk gemaakt of verergerd door hiv. Hoe gaat UNAIDS om met deze verstrengeling van ziektebeelden?

‘Als een tuberculosepatiënt ook hiv-geïnfecteerd is en overlijdt, dan komt deze te boek te staan als aidsgerelateerde dode’, zegt Mahy. ‘We weten namelijk dat hiv de kans op een tuberculose-infectie enorm vergroot en ook de ernst van het ziekteverloop. En zo zijn er meer concurrerende doodsoorzaken. Per land kijken we hoe sterk de link is met hiv. We houden daar dus rekening mee in de modellen.’

De schattingen van UNAIDS overlappen met die van de Global Burden of Disease Study, een samenwerkingsverband van honderden wetenschappers. Deze groep, geleid door epidemiologen van de Universiteit van Washington, komt voor 2017 uit op ruim 709 duizend Afrikaanse aidsdoden (met een betrouwbaarheidsinterval van 667 duizend tot 756 duizend). 

Conclusie:

Het is niet te zeggen hoeveel mensen er precies aan aids sterven in Afrika. Maar het cijfer 1.800 per dag lijkt geen slechte schatting.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.