Het jaar waarinDe koe een vies beest werd

In 2019 verloor de koe definitief zijn onschuld

Beeld Philip Lindeman

Is er een onschuldiger dier dan de koe, met haar logge lijf en lome oogopslag, haar staart waarmee ze lusteloos de vliegen wegzwiept? De zwartbonte koe, de roodbonte koe, de blaarkop, ze horen bij het Nederland van Dik Trom en De Kameleon, land van weiden, sloten en hooibergen.

In 2019 werd het sympathieke beest opeens een soort plaagdier. De koe blijkt aan de lopende band scheten met broeikasgassen te laten. De koeienflats, symbool van het landelijk leven, zit vol ammoniak, waardoor de koe een van de hoofdschuldigen werd voor de stikstofcrisis van dit jaar. Halveer de veestapel, zei D66-landbouwexpert Tjeerd de Groot. Varkens, kippen en koeien moeten massaal naar het slachthuis.

In 1999 of 2009 zou een discussie over stikstof zijn gevoerd aan de hand van modellen waarin maatschappelijke tegenstellingen vakkundig worden verstopt in ongrijpbare wiskundige variabelen. Maar in 2019 ging het er heel anders aan toe. Niet alleen de aarde is opgewarmd, ook de ideologie. Zelfs zoiets simpels als het eten van een gehaktbal is inzet geworden van een cultuurstrijd met religieuze trekjes.

In zijn boek Het geloof der goddelozen definieerde de Leidse godsdienstsocioloog Meerten ter Borg religie fraai als een verschijnsel dat mensen ‘van tijd tot tijd aan de kleinheid, de miezerigheid, de vergankelijkheid, de eindigheid van het leven onttrekt en hun het gevoel geeft dat ze in een wereld zijn opgenomen die het alledaagse te boven gaat’.

Natuurlijk hebben activisten voor klimaat en milieu de wetenschappelijke consensus aan hun zijde. Toch schuilt in hun beweging ook een verlangen naar zingeving, naar schuld en boete voor onze aardse, materialistische zonden, naar opname in een groter geheel, de strijd voor de planeet en het leven zelf. Net als een godsdienst heeft het klimaatactivisme zijn eigen gedetailleerde leefregels (geen vlees, niet vliegen) en heiligen (Greta Thunberg).

‘Klimaatreligie’, schamperen de voorstanders van de koe dan ook. ‘Vleesverkettering’, schreef De Telegraaf. Maar ook het verzet tegen klimaat- en stikstofmaatregelen heeft religieuze trekjes. Veel sympathisanten van de boeren verlangen naar de opname in het groter geheel van de natiestaat die ‘onze’ tradities bewaart en verdedigd moet worden tegen een ‘elite’ uit de Randstad.

Religieus is ook de ontkenning van alle feiten die niet in het handzame schema ‘elite versus volk’ passen: dat 18 procent van de boeren miljonair is, dat de boerenacties werden gesteund door de grote veevoederproducenten, dat Wageningen University and Research onlangs nog vaststelde dat de natuur in gebieden met intensieve landbouw enorm verslechterd is. De populaties van grutto’s, kieviten en scholeksters zijn met 60 procent teruggelopen, patrijzen komen nauwelijks meer voor. Driekwart van de vlinders, bijen, wespen, kevers en mieren is verdwenen. Juist de intensieve landbouw vernielt het traditionele Nederland, de wereld van Dik Trom en De Kameleon.

Planeet versus natie, groen versus populisme, die strijd zal de komende jaren nog vaak worden gevoerd. Technocraten en twijfelaars schuifelen naar de coulissen, het toneel wordt opgeëist door de mensen die ergens in geloven.

Ondertussen staat Clara 13 nietsvermoedend in de wei te herkauwen, in gelukzalige onwetendheid van de cultuurstrijd die om haar is losgebarsten.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden