Opinie

Impeachment van Trump is nogal voorbarig

Nu al aandringen op een impeachmentprocedure tegen Donald Trump is een recept voor mislukking, meent Volkskrantredacteur Bert Lanting.

Donald Trump tijdens een jaarlijkse picknick met het congres op donderdag. Beeld afp

'Newt was onze Mozes. Hij leidde ons naar het Beloofde Land, maar hij heeft het zelf net niet gehaald', concludeerde een Republikeinse afgevaardigde in november 1998 nadat Newt Gingrich had moeten aftreden als leider van de Republikeinen. Die hadden juist een fikse afstraffing van de kiezers gekregen voor hun pogingen de Democratische president Bill Clinton af te zetten.

Ondanks hun verlies bij de Congresverkiezingen zetten de Republikeinen de jacht op president Clinton voort. Het kwam zelfs tot een impeachmentproces tegen Clinton, omdat hij onder ede had gelogen over zijn affaire met Monica Lewinsky en zou hebben geprobeerd de rechtsgang te belemmeren. Ondanks het lawaai van conservatieve commentatoren als Ann Coulter en William Bennett liep het proces in de Senaat uit op een vernederende mislukking voor de Republikeinen.

'Overspel is verraad van een heel hoog niveau', betoogde Bennett dag in dag uit, maar de meeste Amerikanen, zelfs de meeste Republikeinen, vonden dat het sop de kool niet waard was: liegen over seks is geen reden om de president af te zetten. De hele operatie - die begon met een onderzoek naar een onroerendgoedkwestie waarbij de Clintons betrokken waren en eindigde in het Lewinsky-schandaal - kwam neer op een ordinaire politieke klopjacht met het doel Clinton ten val te brengen. 'Dit is een culturele oorlog', gaf Bob Barr, een van de Republikeinse aanklagers in het impeachmentproces tegen Clinton, destijds zelfs openlijk toe aan de senatoren die het oordeel over de president moesten vellen.

Tekst gaat verder onder de video.

President Bill Clinton (links) en Republikein Newt Gingrich in 1998. Gingrich was een van de aanjagers van de mislukte jacht op Clinton. Beeld AFP/Getty Images

Nu roeren Gingrich en Coulter zich opnieuw, maar ironisch genoeg winden ze zich dit keer op over de 'heksenjacht' op Donald Trump en het gespeculeer over een impeachmentprocedure tegen de Republikeinse president. Hun kritiek klinkt wel erg hypocriet: zelf hebben ze bergen boter op het hoofd als aanjagers van de klopjacht op Clinton. Voor Gingrich geldt dat des te meer, aangezien hij tijdens de jacht op de overspelige president zelf een buitenechtelijke relatie onderhield met een medewerkster.

Toch zouden de tegenstanders van president Trump er goed aan doen hun kritiek ter harte te nemen. Aandringen op een impeachmentprocedure zolang er geen keihard bewijs is dat Trump zich schuldig heeft gemaakt aan corruptie, hoogverraad of andere 'high crimes and misdemeanors' is een recept voor mislukking.

Allereerst is er een praktische horde: voor het beginnen van een impeachmentprocedure is een meerderheid in het Huis van Afgevaardigden nodig en dat hebben de Democraten niet. In de Senaat ligt de lat nog hoger: tweederde van de senatoren zou voor afzetting moeten stemmen, terwijl de Republikeinen ook hier de meerderheid hebben.

Ann Coulter in 2011. Beeld ap

De kans dat het tot een impeachment komt, laat staan tot een veroordeling, is dus heel klein. Ongetwijfeld zijn er veel Republikeinse Congresleden die hun bedenkingen hebben bij Trumps gedrag, vooral op Twitter, maar ze durven zich niet openlijk tegen hem te verzetten omdat zijn kiezers voorlopig nog vierkant achter hem staan.

Vergeleken bij de verdenkingen tegen Clinton zijn die tegen Trump veel ernstiger. Er lopen nu drie onderzoeken - in het Huis van Afgevaardigden, bij de Senaat en door een speciale aanklager - naar de vraag of zijn campagnemedewerkers onder één hoedje hebben gespeeld met de Russen bij hun pogingen de verkiezingen te beïnvloeden. Dat is wel wat anders dan het verborgen houden van een affaire met een stagiaire.

Als Trumps medewerkers met de Russen hebben samengewerkt én Trump daarvan wist, is er sprake van landverraad, maar voorlopig is daar geen enkel bewijs voor. Wel zijn er aanwijzingen dat Trump pogingen heeft gedaan van het onderzoek naar het 'Rusland-gedoe' af te komen, onder meer door FBI-chef Comey te ontslaan. Het gevolg is dat de speciale aanklager nu ook onderzoekt of Trump zich schuldig heeft gemaakt aan belemmering van de rechtsgang. Het is een oude wijsheid in Washington: meestal gaat het niet om de misdaad zelf, maar om het toedekken van de misdaad.

Tegenstanders van Trump wrijven zich al in de handen: 'belemmering van de rechtsgang' maakte niet alleen deel uit van de aanklacht tegen Clinton, maar ook van die tegen president Nixon (die uiteindelijk aan een impeachment ontkwam door zelf af te treden). Maar het maakt wel uit welk motief Trump had om van het onderzoek af te willen: om eventuele samenwerking met de Russen te verdoezelen, of uit ergernis dat zijn 'historische' verkiezingszege dag in dag uit in twijfel wordt getrokken? In het laatste geval zou impeachment een absurd zware straf zijn.

Impeachment is een uiterst middel, voor het geval dat de president het constitutionele bestel in gevaar brengt. Veel Democraten zijn ervan overtuigd dat Amerika onder Trump op weg is naar een autoritair bewind, maar tot nog toe laat hij de pers ('vijanden van het volk') en de 'zogenaamde rechters' die zijn inreisverbod hebben afgewezen met rust, afgezien van zijn Twitter-bombardementen. Kortom, van een doodzonde tegen de grondwet is nog geen sprake.

Met hun gedram over een impeachment ondergraven de tegenstanders van Trump het vertrouwen in het onderzoek van de speciale aanklager: waarom nu al praten over de straf als de misdaad nog bewezen moet worden? Nog kwalijker is het effect op Amerika's democratische bestel: impeachment mag geen instrument worden om achteraf te proberen een verkiezingsuitslag te corrigeren. Tenzij kan worden vastgesteld dat Trumps medewerkers de verkiezingen met hulp van de Russen naar hun hand hebben gezet, is Trump op rechtmatige wijze gekozen.

Wie dat niet zint, moet wachten tot de verkiezingen van 2020. Anders zetten de Trump-haters een machinerie in werking die zich ongetwijfeld tegen hen zal keren.

Bert Lanting is buitenland­redacteur en was correspondent in de Verenigde Staten.

Lees verder:

Trump lijkt voor het eerst te bevestigen dat hij doelwit is van Rusland-onderzoek

Zo liet hij weten in een Tweet. 'Ik word onderzocht voor het ontslaan van de FBI-directeur door de man die me zei die FBI-directeur te ontslaan', twitterde Trump. Hij besloot met: 'Heksenjacht'.

Record: de Amerikaanse president was nog nooit zo impopulair

Sinds de president bijna vijf maanden terug het Witte Huis betrok, is hij nog nooit zo impopulair geweest als nu. Maar liefst 58 procent van de Amerikanen is ontevreden over hem.

Hoe het ontslag van Comey als een boemerang terugkeert bij het Witte Huis

Met het aantreden van speciale aanklager Mueller is het gevaar voor Trump toegenomen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.