Opinie

'Immigratiekritiek is bij uitstek een links politiek item'

Werkgevers profiteren van immigratie en lager opgeleiden worden er het slachtoffer van. Vooral linkse politici zouden zich daarom eens moeten verdiepen in de gevolgen van immigratie, vindt Joost Niemöller.

Immigranten uit Afrika naderen het Italiaanse eiland Lampedusa. Beeld EPA

Bij de Britse verkiezingen van 2010 kwamen de drie grote Engelse partijen met voorstellen om de immigratie in te dammen. Ook bij Labour spraken prominente partijleden zich uit voor een immigratiestop. Bij de Franse verkiezingen van dit jaar werden er ferme anti-immigratie standpunten ingenomen. Door de rechtse Sarkozy. Maar ook door de linkse Hollande, die vond dat er in geval van crisis immigratiebeperking nodig was.

In Nederland ziet het er niet naar uit dat de immigratie bij de komende verkiezingen een belangrijke rol gaat spelen. Al is het maar omdat de immigratie hier nooit een verkiezingsonderwerp is geweest. Er komen wel eens vluchtige frases langs, maar een degelijke behandeling van het onderwerp is in onze politiek al veertig jaar taboe.

Feitelijke kennis over de immigratie onder de bevolking zou Janmaat in de kaart spelen, werd dan gezegd. Daarna werd Fortuyn de angstvlag. En nu is het de vreselijke Geert. Wat je de laatste tijd vooral hoort is dat 'economie' belangrijker is dan 'immigratie.' Alsof immigratie geen economisch onderwerp is. Dat kun je alleen denken als je je er nooit in verdiept hebt.

Omdat de politieke partijen het niet aandurven tot een zelfstandig en onderbouwd immigratiestandpunt te komen, heeft Nederland ook nooit een eigen immigratiebeleid kunnen ontwikkelen. Wel zijn er heel veel regels en wetten gekomen. Maar de samenhang ontbreekt en de effectiviteit is nauwelijks onderzocht. Inmiddels wordt stukje bij beetje ook nog eens alles doorgeschoven naar Europees niveau. Waar weer heel andere belangen spelen.

Niemand kan ontkennen dat de immigratie Nederland grondig heeft veranderd. We hebben te maken met splijtende culturele problemen, van boerka tot gemengd zwemmen, waar we vroeger nooit bij stil hadden gestaan. Na de komst van de repatrianten uit Nederlands-Indië, de Surinamers, de Turken, de Marokkanen, en verschillende groepen asielzoekers, hebben we binnen enkele jaren zo'n 300.000 Oost-Europeanen binnen gekregen, en niemand kan voorspellen hoeveel meer er nog zullen komen, omdat de Europese grenzen wijd open staan.

In het Westland hebben de Polen de Turken uit de arbeidsmarkt gedrukt. Maar wat nog nauwelijks doordringt is dat de immigratie uit Oost-Europa op de verzorgingsstaat drukt: Eenvijfde van de Oost-Europeanen in Nederland is werkloos, het aantal uitkeringen is vorig jaar vervijfvoudigd, de wachtlijsten voor de sociale woningbouw in de grote steden groeien. In Amsterdam hebben nu veel grote Poolse gezinnen urgentiestatus, zo is -nog anoniem - te horen uit het ambtenarenapparaat.

En dat is nog maar het begin. De echt grote immigratiegolven liggen voor ons. De Verenigde Naties berekende dat het ontwikkelde deel van de wereld nauwelijks meer groeit. Het onderontwikkelde deel zal daarentegen verdrievoudigen. De migratiedruk neemt dus toe. Ook door de industrialisering, de belangrijkste factor die migratie veroorzaakt. Sommige landen in Afrika maken een welvaartsstijging door, en die gaat samen met een bevolkingsexplosie. Nu wonen er beneden de Sahara 1 miljard mensen, maar in 2044 zal dat het dubbele zijn.

We zagen de beelden van de vele zwarte Afrikanen in Libië. Premier Netanyahu klaagde enkele dagen terug over de komst van 50.000 zwarte migranten in Israël binnen een paar jaar. Het zijn de eerste signalen van wat Europa te wachten staat. Uit een grootschalig onderzoek van het Amerikaanse enquêtebureau Gallup bleek dat 38 procent van de Afrikanen wil emigreren, en het liefst naar Europa.
Immigratie is dus een serieuze kwestie. Er zou een serieus debat over moeten bestaan. Maar dat is er niet. En zeker niet bij de politiek.

In 1973 lag dat anders. Het was nota bene het meest linkse kabinet dat Nederland ooit had, het kabinet-Den Uyl, dat een principiële uitspraak deed over de immigratie die aan duidelijkheid niets te wensen over liet: 'Wij zijn van oordeel dat op langere termijn noch het belang van de landen waaruit de vreemde werknemers komen, noch de belangen van die vreemdelingen zelf, noch de belangen van de Nederlandse samenleving, met hun komst zijn gediend.'
Den Uyl trachtte remigratie op gang te brengen door een premie die de 'oprotpremie' ging heten en die geen Kamermeerderheid zou krijgen. Daarna zou geen enkel kabinet nog een principiële uitspraak over immigratie doen.

Het kabinet-Den Uyl kwam tot die conclusie, 'stoppen met de arbeidsimmigratie', na een rapport van het CPB. Het was de eerste en tegelijk de laatste keer dat een kabinet had gevraagd om een onderzoek naar de economische gevolgen van immigratie. Een van de vaststellingen in dit rapport was dat er door arbeidsimmigratie inkomensherverdeling ontstond. Met name voor de linkse politiek is dit een relevant item.

Het betekent dat de lager opgeleiden in een land van aankomst achteruit gaan in loon, of werkloos raken, als gevolg van de arbeidsmigratie van lager opgeleiden. Het voordeel van de immigratie ligt bij de werkgevers die winst maken door de lagere lonen, en door de immigranten die erop vooruit gaan in hun levenssituatie. In 2003 deed het CPB daar uit eigen beweging nog eens onderzoek naar.

Toen bleek dat tussen de 7 en de 9 miljard euro per jaar stroomt van de lager opgeleiden in Nederland naar de werkgevers als gevolg van de immigratie. Een fors denivelleringseffect. Een groot deel van de winst wordt bovendien doorgesluisd naar het buitenland.

Het zijn dus de 'zwakken' in de samenleving die er door immigratie op achteruit gaan. Wat vroeger 'de arbeider' werd genoemd, de natuurlijke achterban van de sociaal-democraten. Daarom zijn de vakbonden altijd tegen arbeidsmigratie geweest. En ook de al gearriveerde immigranten zijn het slachtoffer van weer nieuwe immigratie. In 1975 stelde de koepelorganisatie voor immigranten, het Nederlands Centrum Buitenlanders (NCB), zelfs een algehele wervingsstop voor.

In Amerika bestaat een vergelijkbare situatie. De invloedrijke Amerikaanse immigratiedeskundige George J. Borjas berekende dat door de immigratie in de VS zwarten er met driehonderd dollar per jaar op achteruit gaan.

Voor Nederland constateerden de hoogleraar economie Jaap Hartog en de huidige directeur van het CPB Coen Teulings in een 'preadvies' aan het kabinet in 1995 dat de allochtone vrouwen het meest leden onder deze inkomensherverdeling. De econoom Harry van Dalen rekende in een rapport van de WRR uit, dat als gevolg van de inkomensherverdeling de in Nederland wonende arbeiders (allochtoon en autochtoon) 2,99 procent van het bbp verliezen, terwijl de kapitaalbezitters er 3,14 procent op vooruit gaan.

Toch heeft links zichzelf sinds de jaren zeventig een zwijgplicht opgelegd over de immigratie. Het werd niet 'correct' geacht om erover te praten. De nationale solidariteit maakte plaats voor een internationale solidariteit. En zeker, zoals gezegd, de immigranten gaan er ook op vooruit. Om het maar even bot te stellen: Een uitkering in Nederland is oneindig veel meer dan wat een schapenhoeder in het Rifgebergte kan verdienen.

Overigens is dat behoorlijk reëel: De helft van de niet-westerse allochtonen leeft in Nederland van een bijstandsuitkering, ongeveer zeven keer zoveel als de autochtonen. De druk op de verzorgingsstaat - ook een links ideaal - neemt dan ook steeds meer toe. Volgens CPB-onderzoeker Hans Roodenburg zal de verzorgingsstaat als gevolg van de immigratie zoals we die nu kennen 'tussen nu en dertig jaar sterk moeten inkrimpen.' En dat is dan nog een voorzichtig scenario.

Iedereen zou zich eens meer moeten verdiepen in de feitelijke gevolgen van de immigratie. Maar linkse politici zeker. Want daar liggen hun belangen.

Joost Niemöller is journalist. Van Joost Niemöller verscheen vandaag bij Uitgeverij Van Praag Het immigratietaboe, ISBN 9789049024093, 24,50 euro.

 
Toch heeft links zichzelf sinds de jaren zeventig een zwijgplicht opgelegd over de immigratie. Het werd niet 'correct' geacht om erover te praten.
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.