Opinie

Ik wil de heilsleer van islamisten begrijpen

Natuurlijk heeft premier Rutte gelijk wanneer hij 'onze manier van leven' bedreigd acht door de terreurdaden in Parijs en natuurlijk horen terrasjes en poppodia hierbij. Maar er wordt meer bedreigd: het vrije denken om de wereld te begrijpen.

Hans Achterhuis. Beeld anp

Elke keer als ik betoog dat het belangrijk is om de opkomst en het optreden van islamisten te begrijpen, word ik door een columnist - dit keer Elma Drayer - weggezet als een naïeve studeerkamergeleerde die begrip toont voor zielige terroristen.

Het gaat mij er nu niet om dat er een wereld van verschil bestaat tussen de poging om een religieuze ideologie te begrijpen en het begrip hebben voor terroristische strijders die ernaar handelen. Belangrijker is dat Drayer de fundamentele waarde van het begrijpen openlijk lijkt te verwerpen.

Zij vergelijkt de ideologie van IS met 'de abjecte heilsleer van de nazi's'. Die zou je ook niet hebben moeten willen doorgronden. Mijn poging tot begrijpen is nu juist gebaseerd op de filosofe Hannah Arendt, die in een aantal grote studies probeerde te 'begrijpen' waarom het nazisme op veel Duitsers, onder wie filosofische collega's en vrienden, grote aantrekkingskracht uitoefende.

Al dit soort studies om het nazisme te begrijpen, kunnen volgens Drayer kennelijk de prullenbak in. Hitler en zijn kompanen waren immers even glashelder over hun beweegredenen als 'de luitjes van Islamitische Staat'. In drie zinnen kun je weergeven waar het hen om ging.

Stap verder

Mag ik in mijn poging tot begrijpen toch nog een stap verder gaan? George Orwell was een van de eersten die in de jaren dertig van de vorige eeuw het nazisme begreep en daardoor juist kon oproepen om het te bestrijden. Orwell zei zelf dat hij het gevaar ervan onderkende, omdat hij bij zichzelf nazistische trekjes als mogelijkheid ontdekte.

In mijn pogingen om de heilsleer van IS te begrijpen, ontdek ik ook sporen ervan in de christelijke Europese ziel. Er heeft altijd een nauwe band tussen monotheïsme en geweld bestaan. Waarom is het ons moderne mensen gelukt om die grotendeels te overwinnen, waarom steekt ze bij islamisten in extreme mate weer de kop op?

Dit soort vragen lijken mij onontkoombaar om het nieuwe fenomeen van het moslimterrorisme beter te begrijpen en te bestrijden.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.