Column

'Ik weet dat ik dacht: nu ga ik dus neerstorten'

Erik Jan Harmens heeft een keer een nare vliegervaring gehad, gelijk na het opstijgen vanaf JFK Airport in New York. 'Iedereen was stil, berustte in zijn lot en maakte in luttele seconden de balans op van zijn bestaan.'

null Beeld afp
Beeld afp

Gesprekken bij de koffieautomaten op kantoren gaan deze dagen niet over de gemeenteraadsverkiezingen, wel over vlucht MH370 van Malaysia Airlines. Want is die Boeing 777 nu neergestort, op zee geland, in duizend stukjes uiteen gespat of ongemerkt op een exotisch eiland aan de grond gezet? We moeten het weten en misschien komt vandaag de verlossende tweet, of anders morgen. Hoe het werkelijk van seconde tot seconde is gegaan op 8 maart, zien we uiteindelijk allemaal terug tijdens de extra lange aflevering van 'Air Crash Investigation' op National Geographic.

Angst
Raar eigenlijk dat iedereen zo graag kijkt naar een televisieprogramma over neerstortende vliegtuigen, en niet naar een documentaire over kopstaartbotsingen op provinciale wegen. 'Air Crash Investigation' is populair omdat het de angst voedt die we allemaal kennen: de angst om neer te storten. Heel veel is er daarbij niet voor nodig om de verbeelding van de kijker op gang te brengen. Bij het naspelen van de laatste vlucht van de Boeing 777 zul je twee acteurs zien die de piloot en copiloot spelen en op allerlei knopjes voor en naast en boven zich drukken. Ze taxiën zogenaamd naar de startbaan (camera gaat een beetje schokken, om de illusie aan de kijker mee te geven dat het toestel aan het rijden is), stijgen zogenaamd op en een paar minuten na vertrek vertelt co-piloot Fariq iets grappigs, waar gezagvoerder Zaharie om moet grinniken.

Na de reclame zien we dat allemaal nog een keer in samenvatting, waarna Zaharie zijn boterhammetjes uitpakt en Fariq een hele banaan in één keer in zijn mond propt. Weer reclame en we zijn een half uur verder in de reconstructie. Fariq zegt iets door zijn microfoon: 'All right, good night'. Dan wordt het beeld zwart en zien we een computeranimatie van een explosie. Reclame en alles nog een keer, in samenvatting, en daarna gaan allerlei deskundigen iets zeggen: over de kracht van de klap, over de gebruikte explosieven, over de achtergrond van de daders en over het beleg op de boterhammetjes van Zaharie.

Bij vliegtuigrampen is de vraag altijd: wat hebben de inzittenden doorstaan die laatste minuten, die laatste seconden? Mocht het toestel van Malaysia Airlines inderdaad ineens zijn geëxplodeerd, dan hebben die passagiers in ieder geval niet de gelegenheid gekregen voor wat voor een bespiegeling dan ook. Zij zullen hebben getwijfeld over of ze Cola Light of Cola Zero bij de maaltijd zouden gebruiken. Dit in tegenstelling tot de inzittenden van vlucht 1549 van US Airways, die in januari 2009 uit de lucht viel door inkomende ganzen, waarna de piloot een noodlanding moest maken in de rivier de Hudson. Die mensen hadden wél de gelegenheid om zich op een wisse dood voor te bereiden, al bracht iedereen het er wonder boven wonder heelhuids af.

Spijt
In verslagen wordt vermeld dat sommige passagiers begonnen te gillen, anderen vloekten, een enkeling bleef juist ijzig kalm of ontkende dat er überhaupt iets aan de hand was. Een aantal inzittenden pakte het mobieltje erbij om een laatste sms uit te sturen. Veel mannen hadden spijt gevoeld dat ze niet méér betrokken waren geweest bij de opvoeding van hun kinderen. Een atheïst vreesde de toorn van God. Eén vrouw had haar man tijdens de hele duikvlucht aan de telefoon: 'We raken nú het water, lieverd.'

Ik heb zelf een keer een nare vliegervaring gehad, gelijk na het opstijgen vanaf JFK Airport. Toen we opstegen wees ik mijn reisgezel op de Twin Towers, die destijds nog broederlijk stonden te shinen. 'Wat een wonder eigenlijk hè, vliegen?' zei ik, terwijl het toestel een scherpe draai naar links maakte om koers te zetten richting oceaan, waarna een luide explosie klonk en vanaf het staartstuk een steekvlam langs het raampje schoot, waarna het toestel even een duikvlucht leek te maken, maar redelijk snel weer op wist te trekken.

Toen ik even later een scherpe kerosinegeur rook dacht ik opnieuw dat mijn laatste uur geslagen had, maar later bleek dat brandstof geloosd moest worden alvorens de landing in New York weer kon worden ingezet. In dat toestel werd niet gegild of gevloekt. Iedereen was stil, berustte in zijn lot en maakte in luttele seconden de balans op van zijn bestaan. Ik weet dat ik dacht: nu ga ik dus neerstorten en ik heb nog niet eens één boek gepubliceerd. Ik heb toen geleerd dat ik alles op alles moest gaan zetten om van schrijven mijn beroep te maken. Had ik tijdens de gang naar beneden echter aan water- en afvoersystemen gedacht, dan was ik loodgieter geworden.

Erik Jan Harmens is dichter en columnist voor Volkskrant.nl
@ErikJanHarmens

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden