Column Max Pam

Ik vraag mij af of de islam niet eens een ander pr-bureau in de hand moet nemen

Ook bij mij stond Pasen in het teken van Bach – niet de Matthäus, maar de kortere Johannes Passion. Mooie muziek, daar in het Concertgebouw, maar Jezus was nog niet bij Pilatus voorgeleid, of we wisten het al: de Joden hebben het gedaan. Veel meer dan de Matthäus is de Johannes gewoon een antisemitisch drama. Logisch, in Bachs tijd waren zo’n beetje alle christenen antisemiet.

De Joden dit en de Joden dat – ik keek naar het display bij de orgelpijpen, waarop de tekst werd geprojecteerd. Het publiek luisterde en las braaf mee en gaf het orkest en het koor na afloop een beschaafd applaus. Twee dagen later kreeg ik een lieve e-mail van Anna Enquist, die schuin tegenover me had gezeten en kennelijk had gezien hoe ik zat te lijden. Ik neem de vrijheid uit haar e-mail te citeren: ‘Ik probeerde louter naar de muziek te luisteren en de curieuze teksten te negeren. Niet makkelijk als ze zo prominent op dat orgel worden geprojecteerd. De masochistische religieuze onzin is al moeilijk te verdragen en als het antisemitisch gedachtengoed erbij komt ben je helemaal klaar ermee. Nu zit ik gelukkig in het bestuur van het 18e eeuw-orkest dus ik ga er eens lekker werk van maken. Geen projectie meer, als mensen willen lezen kopen ze maar een tekstboekje. In het Duits.’

Een sympathiek streven, maar ik denk dat het toch verstandiger is het concertvolk te laten zien wat in de wereld te koop was – en is. Dus van mij mag de display blijven.

Na afloop vroeg ik mij af of ik lijd aan een christenfobie? Ik houd het christendom in belangrijke mate verantwoordelijk voor het antisemitisme en de daaruit voortgekomen Holocaust. Huilen bij de brand in de Notre-Dame deed ik niet. Zeker, de vernietiging van cultuurschatten is een aangrijpende gebeurtenis en geen normaal mens kijkt met plezier naar de verwoesting van een bijzonder gebouw, maar de kerk als instituut kan me gestolen worden. Als het Rijksmuseum in de fik was gegaan, had ik de handen voor het gezicht geslagen, maar bij de Notre-Dame wilde de verbijstering niet komen.

Ik ben ook geen believer in belief – een gelovige in geloof. Dat zijn mensen die vaak zelf niet geloven, maar wel vinden dat het geloof voor anderen een nuttige functie vervult. De grote Tocqueville (1805-1859) was zo iemand en zijn idee heeft nog vele volgelingen. Ik zie in dat mensen sociaal en psychologisch voordeel kunnen hebben aan een geloof, en ik wil daar ook respect voor opbrengen, maar uiteindelijk lijken individu en maatschappij meer gebaat bij het afwerpen van illusies en schijnzekerheden.

Nog tijdens Pasen vielen bij aanslagen op Sri Lanka meer dan driehonderd doden. Een enorm aantal, en dan zijn de gewonden nog niet meegerekend.

Behalve toeristenhotels – de Deense textielmagnaat Anders Povlsen verloor drie van zijn vier kinderen – waren christelijke kerken het doelwit. Er zou vast een of andere terroristische moslimorganisatie achter zitten en dat bleek ook spoedig het geval.

In mijn wrange geest was ik onmiddellijk bereid mijn christenfobie in te ruilen voor islamfobie, maar bij Nieuwsuur zei een deskundige dat het een grote fout zou zijn wanneer zo’n aanslag islamofobische gevolgen zou hebben. Ik zag de alles verwoestende beelden van lijken, van hele en halve afgerukte ledematen, en ik vroeg mij af of de islam niet eens een ander pr-bureau in de hand moet nemen. Hoe kun je bij zulke beelden in godsnaam niet islamofobisch worden?

Vaak wordt gezegd dat we er alles aan moeten doen om de terrorist en de jihadisten te begrijpen. Ga er maar aan staan. Dat een individu plotseling krankzinnig wordt en zich ontpopt tot een seriemoordenaar, valt met enige fantasie nog wel te bevatten, maar dat een heel netwerk – en daar gaat het hier toch om – zich volledig concentreert op het zo gruwelijk mogelijk vermoorden van mensen die met het oorspronkelijke conflict niets van doen hebben, is een stap die buiten ons voorstellingsvermogen valt.

In de geschiedenis heeft zich de Holocaust voorgedaan, praktisch even onvoorstelbaar. De ideologie daarachter was een rassentheorie, waardoor het mogelijk werd bepaalde groepen te verdelgen die als Untermenschen waren aangemerkt. Wat is de ideologie van de terroristen die in Sri Lanka een godsdienstoorlog willen ontketenen? Oog om oog, tand om tand. Gods wraak voor de moordpartij in Nieuw-Zeeland? Wat het ook met de islam te maken heeft, één idee is zeker: andersgelovigen mogen zonder scrupules worden vernietigd. Van de nazi’s kun je nog zeggen dat ze het in het geheim deden en kennelijk nog ergens een besef hadden over de verwerpelijkheid van hun daden. De moslims van National Thowheeth Jama’ath doen het gewoon in het openbaar.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden