Nieuw Nederlands PeilTolerantie

‘Ik vind je mening walgelijk, maar ga met je in gesprek’

Hoe tolerant zijn we in Nederland jegens rabiate opvattingen van minderheden? Waar ligt de grens voor tolerantie, en moeten we ons begrip van tolerantie herzien? Filosoof Marli Huijer en historicus Zihni Özdil laten hun licht erover schijnen.

Het Emmauscollege in Rotterdam. Een van de leraren dook onder na bedreigingen om het tonen van een cartoon.Beeld Hollandse Hoogte / Frank de Roo

‘Tolerantie is in Nederland eenrichtingsverkeer: een meerderheid duldt iets van een minderheid. Of dat nu van religieuze aard is, of vanwege seksualiteit’, zegt filosoof Marli Huijer. Volgens haar zijn we in Nederland minder tolerant dan we denken. ‘Toen Denk-Kamerlid Farid Azarkan de petitie tegen godslastering verdedigde, noemde CDA’er Madeleine van Toorenburg dat ‘ziek’. Dat is allesbehalve tolerant.’ Door andere standpunten zo weg te zetten, maak je het gesprek erover onmogelijk, stelt Huijer.

Historicus en NRC-columnist Zihni Özdil ziet vooral nadelen aan ons gebruik van het begrip tolerantie. ‘De kerkvader Augustinus zei dat een samenleving pas tolerant is, wanneer het kwade – zoals afwijkende meningen – niet meer wordt vervolgd. Maar dan behelst tolerantie slechts dat we elkaar met rust laten, zodat iedereen in zijn eigen hokje kan blijven zitten. Precies het probleem met destijds de verzuiling en nu met wat we in Nederland verstaan onder multiculturalisme.’ De Nederlandse verzuiling van weleer, vindt Özdil, was ‘een vorm van apartheid’.

Özdil: ‘Juist door de ‘tolerantie’ is de islam in Nederland gekaapt door salafisten en Diyanet (Turks overheidsorgaan, red.). Die oefenen invloed uit op islamitische leerlingen hier, die geen enkel idee hebben in wat voor democratie ze leven.’ In het slechtste geval, waarschuwt hij, is tolerantie een vrijbrief voor te lage verwachtingen: ‘Alsof we het hebben over een 3-jarige die nog niet goed weet wat wel en niet mag. Dan wordt tolerantie een vrijbrief voor lage verwachtingen: een orthodoxe christen wordt immers wél serieus genomen, want die wordt als een medeburger gezien. Eigenlijk is het een vorm van racisme.’

Als we een vrije samenleving willen, moeten we volgens hem spreken over ‘accepterend’ in plaats van tolerant. ‘Ik wil niet getolereerd worden, maar ik wil gelijkheid als burger. Dat betekent ook tegen elkaar kunnen zeggen: ik vind je mening walgelijk, en wel hierom. Als iedereen in zijn hokje zit, is er geen echt debat. Dan creëer je juist haat, want onbekend maakt onbemind.’

Huijer beaamt dat: ‘Tot ver in de twintigste eeuw was Nederland verzuild en tolereerden de zuilen elkaar, omdat verschillende gemeenschappen in feite geen contact hadden.’ Ook zij benadrukt het belang van acceptatie: ‘Tolerantie is: jouw standpunt vind ik eigenlijk niet te accepteren, maar wij zijn tolerant en dus ga ik erover in gesprek. Het draait om de vraag: hoe kunnen we hieruit komen?’

Huijer plaatst de huidige ophef over de vrijheid van meningsuiting en de cartoons van de profeet ook in historisch perspectief: ‘Zelf ben ik streng religieus opgevoed, het afbeelden van God was in mijn jeugd ook taboe. Zo ver staat het bezwaar van de islamitische gemeenschap dus niet van ons af.’

Om meer verdraagzaamheid te krijgen, moet je accepteren dat er weerwoord komt en dat niet iedereen je meteen snapt, stelt Huijer. ‘Veroordelen of moord en brand schreeuwen lost niets op. Dan sluiten minderheden zich af, trekken ze zich terug binnen de eigen groep en wordt de kloof alleen maar groter.’

Hoe moet het dan wel? ‘Ik heb zelf in colleges gesprekken met islamitische en seculiere studenten gevoerd over het afbeelden van de profeet. Een compromis kan zijn om de spotprent niet af te drukken, maar gedetailleerd te beschrijven. Dat mag namelijk wel. Dan kom je eruit, met een gesprek waarbij je begrip voor elkaar opbrengt.’

In Nieuw Nederlands Peil ontleden denkers en experts het maatschappelijk debat. 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden