Column Stephan Sanders

Ik sta huiverig tegenover al die politici, van links of rechts, die ‘verhalen’ willen leveren

De verhouding tussen het leven en de politiek is gecompliceerd. Zo sta ik in de keuken groenten te snijden, de tv op de achtergrond, en ik hoor wat vage, vriendelijke praat over de Europese verkiezingen. Iemand zegt terwijl ik de knoflook pers: ‘Want politiek is ook een verhaal, en dat wil je de mensen zo helder mogelijk vertellen.’

Ik moet het tientallen keren hebben gehoord, ‘politiek als verhaal’.

Het is onderhand zo’n elektrische auto die ongemerkt aan je voorbij zoeft.

Maar nu wil ik ineens weten wie het zegt: het avondeten kan wachten. Ik zie een vriendelijke jongeman, hij blijkt van D66 te zijn, en hij staat voor die partij op de Europese kandidatenlijst. Bovendien heeft deze Felix Klos ervaring met ‘het vertellen van het verhaal’, want, zo begrijp ik, dat heeft hij in het verleden ook gedaan als medewerker van Alexander Pechtold en Rob Jetten (D66).

Het toeval wil – maar ja, in een verhaal bestaat geen toeval – dat net daarvoor commotie is ontstaan over een essay dat Thierry Baudet (Forum voor Democratie) schreef over de Franse schrijver Houellebecq. Ook Baudet vertelt daarin ‘een verhaal’, aan de hand van het werk van de Franse bestsellerschrijver. Over het westerse individualisme dat is doorgeschoten, en vooral dat van de gefeminiseerde vrouw, die door haar carrièredruk verzuimt om kinderen te baren. En dan zijn er nog de immigranten die het organisch weefsel van een maatschappij kapottrekken, en de euthanasie als de enig mogelijke gelijkmaker in dit gefragmenteerde geheel.

Ik weet niet of Baudet hier Houellebecqs standpunten juist weergeeft, ik weet niet eens of Baudet zijn eigen standpunten juist weergeeft, maar één ding is zeker. Ook de leider van Forum voor Democratie gelooft heilig in ‘politiek-als-verhaal’. Eigenlijk net zo hard als zijn politieke ­tegenstrever D66. De één tegen, de ander juist voor meer Europese politiek, maar Het Verhaal is voor beiden de crux.

Het gaat me hier niet eens zozeer om de inhoud, als wel om de vermenging van sferen. De verhalenverteller, die we ook wel schrijver of auteur noemen, leeft als het goed is van het bubbelzinnige en meerduidige. Wie echt een boodschap wil, moet naar de supermarkt. Ik heb eigenlijk nog nooit een roman gelezen, om daarna de vraag te kunnen beantwoorden: ‘Ben je het ermee eens? Oneens?’

Romans lenen zich daar niet voor. Programma’s van politieke partijen: daar kun je streepjes zetten en vinkjes bij een instemmend antwoord.

Ik sta huiverig tegenover al die politici, van links of rechts, die ‘verhalen’ willen leveren, groots en veelbelovend en meestal slecht gejat van een echte schrijver. ‘Schrijvers beslissen over woorden, en politici over mensen’, volgens de Hongaar György Konrád. Dat is nogal een verschil. In deze krant zegt Martin de Haan, Houellebecq-kenner en -vertaler dat literatuur aan de eigen wetten gehoorzaamt en zich nooit helemaal laat vangen door, bijvoorbeeld het politieke.

De schrijver zoekt de tegenstrijdigheid, de ambivalentie en zorgt ervoor dat hij ongrijpbaar blijft.

Of Houellebecq dat altijd doet, gezien zijn pertinente interviews, is nog maar de vraag. Maar een politicus die een schrijver napraat, moet ernstig bij zichzelf te rade gaan of hij wil schitteren in de politiek of toch in de kunsten.

Ik snap de verleiding om de politiek te ‘romantiseren’. Zoveel procent meer of minder: het kan meeslepender. Maar juist die ‘smalle marge’, ooit gemunt door wijlen Joop den Uyl, bepalen de democratische politiek.

Pim Fortuyn was in mijn leven de eerste politicus die die smalle marge ruimschoots overschreed. Zijn analyse van ‘de verweesde samenleving’ mag hout hebben gesneden, zijn politieke oplossingen deden dat niet. Ik zou zeggen: per definitie niet.

Het alomvattende is de politiek niet gegeven; en wanneer een politicus dat wel probeert, wordt hij al snel totalitair. Dat ‘groots en meeslepend leven’, (H. Marsman, 1899-1940), dat doe je in gedichten, op papier. In de religie, desnoods.

En zo kom ik op de tweede vermenging van sferen: die van het politieke en het religieuze. Wanneer een politicus te kennen geeft de ‘gebroken wereld’ te willen ‘helen’, gaat zo iemand ver voorbij zijn mandaat.

‘Ik beloof een rentevast pensioen.’ Dat is politiek.

Je kan niet op God stemmen. De Verlosser staat nooit op de lijst.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden