COLUMNJasper van Kuijk

Ik realiseerde me dat we al eeuwen aan upcycling doen. In de keuken

Tosti’s zijn upcycling. Oud brood en verdroogde kaas smelten in een tosti-ijzer samen tot iets dat aanmerkelijk luxer voelt dan de losse ingrediënten. Sterker nog: een tosti is waardevoller dan een verse boterham met kaas.

In de queeste naar duurzaamheid is upcycling de heilige graal. Dan gaat het dus niet over hergebruik van producten of materialen op hetzelfde kwaliteitsniveau (recycling), zoals bijvoorbeeld bij flessen en kratten. En het is zeker geen downcycling, waarbij producten of materialen worden hergebruikt op een lager kwaliteitsniveau. Zoals bijvoorbeeld bij herwonnen plastic dat door de gemengde samenstelling eigenlijk alleen nog geschikt is om terug te keren als bermpaaltjes.

Upcycling is anders. Dat is hergebruik waarbij de waarde toeneemt. Zoals bijvoorbeeld bij vintagekleding. Die is niet tweedehands en oud, maar retro en uniek, en daardoor cool. Vintage is zo groot aan het worden dat zelfs grote bedrijven er brood in zien. Of denk aan de LocHal in Tilburg. Een spoorwegloods met enige onderhoudsachterstand veranderde in een uniek cultureel centrum met een vormgeving en materiaalgebruik dat onbetaalbaar zou zijn als je het nieuw zou bouwen. Nog los van het feit dat je dan de sfeer die de historie van de locatie met zich meebrengt zou missen.

Alleen is upcycling veel moeilijker dan recycling of downcycling. Want het is harder zoeken naar net díé unieke context of gebruikssituatie waarin het oude product of materiaal meerwaarde (letterlijk: meer waarde) krijgt. En om echt zoden aan de dijk te zetten, moet het ook met enig volume gebeuren; dat je niet toevallig een keer één kastje oververft en voor wat meer verkoopt. En dus kon ik soms een beetje moedeloos of zelfs cynisch worden van het hele idee van upcycling. Hoe kansrijk is het nou echt?

Tot ik me realiseerde dat we al eeuwen aan upcycling doen. Iedereen. Structureel en in groot volume. In de keuken. Er zijn talloze gerechten die restjes of ingrediënten hergebruiken op een manier waardoor de waarde toeneemt. Zoals dus: de tosti (en zijn neefjes de croutons). Maar denk ook aan wokgerechten en soepen waarin kleine hoeveelheden niet gebruikte ingrediënten of restjes kunnen worden gebruikt. Van die op zich niet heel eetbare mergpijp trek je een heerlijke bouillon. Van gekneusde aardbeien die kansloos zijn op de versafdeling maken we jam, van tomaten met een deukje tomatensaus. Die net te rijpe banaan in je fruitschaal? Prima basis voor een smoothie.

Veel van die recepten zijn ongetwijfeld overblijfselen uit een tijd waarin voedsel veel minder overvloedig aanwezig was dan nu, mensen níks wilden weggooien en de hele koe op moest. Maar hoewel de motivatie nu anders is – van geen honger naar een duurzamere samenleving – laten deze voorbeelden van voedselopwaardering wel zien hoe vanzelfsprekend, normaal en effectief upcycling in potentie is. Het is alleen goed zoeken naar de juiste toepassing.

Jasper van Kuijk op Twitter: @jaspervankuijk

Beeld Volkskrant Infographics
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden