Ik heb nu respect voor eenzelfgekozen dood bij ernstig psychisch lijden

Tv-presentator Sander de Kramer (44) veranderde van mening over euthanasie bij ondraaglijk psychisch lijden.

180 graden: ‘Een mens moet nooit de hoop opgeven, heb ik altijd gevonden. Maar nu zie ik in dat voor sommigen het leven langdurig zo ondraaglijk kan zijn dat zij niet meer verder kunnen.’  

Sander de Kramer Beeld Ivo van der Bent

OUDE STANDPUNT

‘Geef de moed nooit op. Er is altijd zicht op verandering, op een oplossing van problemen. In de tijd dat ik hoofdredacteur was van de daklozenkrant, kwam ik vaak in aanraking met mensen die er helemaal doorheen zaten en geen uitweg zagen. ‘Kijk om je heen, er is zoveel moois dat het waard maakt om te leven’, hield ik hen voor. Ik ben een rasoptimist en een wandelende Prozacpil. Mensen die lijden aan het leven vrolijk ik graag op door hen mooie plekken te laten zien: strand, bos, het kleurrijke plafond van de Markthal in Rotterdam. In Sierra Leone, waar ik na de burgeroorlog scholen heb opgericht voor weeskinderen die in de mijnbouw werkten, heb ik gezien hoe mensen zich weer kunnen oprichten na gruwelijke oorlogservaringen. Ze rouwen kort en heftig, schreeuwen het uit, en gaan weer verder. De mens is veerkrachtig. Bij terminaal zieken die vrijwel niets meer kunnen kon ik mij wel voorstellen dat zij voortijdig uit het leven willen stappen en om euthanasie vragen. Maar bij mensen met psychische klachten dacht ik: geef niet op, want er is altijd iemand die je kan helpen, iemand die de juiste snaar raakt.’

HET KANTELPUNT

‘In 2014 interviewde ik Elena Lindemans voor de tv-serie De Wandeling. Zij vertelde over de zelfmoord van haar moeder, waar ze een documentaire over had gemaakt: Moeders springen niet van flats. De titel greep mij naar de strot en zei genoeg: er klopt iets niet als een moeder dat doet. Niemand wil zijn kinderen en zichzelf zoiets gruwelijks aandoen. De wanhoop en uitzichtloosheid moeten dus groot zijn geweest, want er is veel moed nodig voor zo’n brute daad. Elena vertelde dat haar moeder zich gedwongen voelde tot deze wanhoopsdaad. Het besluit om uit het leven te stappen was weldoordacht na tien jaar geestelijke en lichamelijke aftakeling. Ze zag geen andere optie dan van een flat springen omdat andere, minder gruwelijke methoden waren mislukt en artsen haar verzoek om euthanasie niet hadden gehonoreerd. Elena, haar zus en de vriend van haar moeder waren de dag voor de sprong met haar bij een psychiater geweest. Weer kreeg ze ‘nee’ te horen op haar verzoek om euthanasie. Een blunder, achteraf. Het was zo duidelijk dat deze vrouw al langdurig zo ondraaglijk leed en het voor haar welletjes was. Alle hulpverlening die ze had gekregen had niet mogen baten, ze was op. Elena gaat in de documentaire naar de flatbewoners die haar moeder de dag dat ze van de elfde verdieping sprong hebben gezien. Kort ervoor, tijdens of erna, liggend in een plas bloed. Voor hen was het een traumatische gebeurtenis. Veel bewoners vonden de sprong daarom asociaal. Terwijl Elena met hen praat zie je hun boosheid veranderen in mededogen. Dat overkwam mij ook.’

NIEUWE STANDPUNT

‘Een mens hoeft anno 2018 niet te lijden. Ook niet bij langdurige, ernstige psychische klachten. Voor sommigen is het leven zo ondraaglijk dat ze het niet meer aankunnen. Als behandelingen niets hebben uitgericht en een doodswens geen bevlieging is maar weloverwogen, heb ik respect voor de wens geholpen te worden bij een humane, zachte dood. Het is absurd om iemand die hulp te ontzeggen. Het risico bestaat dat diegene overgaat tot een gruwelijke, middeleeuwse daad en van een hoge flat springt omdat dat zekerheid biedt over de afloop. Hoe eenzaam moeten die laatste momenten zijn? En hoe traumatisch voor ooggetuigen om mee te maken? Ik denk nu ook aan het kamermeisje dat mijn tante vond na haar zelfmoord in een hotelkamer. Dat mogen we elkaar niet aandoen. Mensen hebben het recht om te leven, maar ook het recht om hun leven als voltooid te beschouwen en humaan te sterven. Voor iedereen die zijn eigen moment wil kiezen is euthanasie een waardige manier.’

HET EFFECT

‘Ook al sta ik zelf heel anders, optimistisch, in het leven, ik heb wel meer begrip gekregen voor mensen die uit het leven willen stappen. Ik ben mij meer gaan verdiepen in de wens tot euthanasie bij ondraaglijk lijden en volg de discussie over voltooid leven op de voet. Voor het eerst ben ik met mijn ouders het gesprek aangegaan over de dood. Daar rustte altijd een taboe op. Met als gevolg dat ze een wilsverklaring hebben getekend voor het geval ze alzheimer krijgen. Ik merk dat ik ook over andere heikele kwesties genuanceerder ben gaan denken. Niet meer meteen een standpunt inneem, maar eerst de zaken van twee kanten bekijk. Dan ontdek je dat er voor veel visies wel iets te zeggen valt.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.