Ik heb niet de illusie dat Orbán een politieke Moeder Teresa is

Vrij zicht

Opvattingen en gevoelens veranderen niet op bevel van het Europarlement.

Hungarian Prime Minister Viktor Orban speaks during a press conference in Budapest, Hungary, April 10, 2018. Orban won a third successive term at an election on Sunday, consolidating his grip on power and triggering a wave of resignations among senior opposition figures, including the leader of the biggest opposition party in parliament. REUTERS/Bernadett Szabo Beeld REUTERS

De Hongaarse premier Viktor Orbán is onze Europese Trump. Die laatste maakte reclame met een muur, Orbán heeft zijn hek tegen vluchtelingen. Trump zou het Washingtonse moeras dempen, voor Orbán zetelt de baarlijke duivel in Brussel. Tegen Trump lopen allerlei procedures. De vergelijking is compleet nu onze eigen GroenLinkse Europarlementariër Judith Sargentini een rapport heeft uitgebracht dat moet leiden tot een strafexpeditie tegen Orbán. Laatste overeenkomst: in beide gevallen gaat het niet werken.

Ik heb het Sargentini-rapport gelezen en het is niet mis wat Orbán voor de voeten wordt gegooid. In de woorden van de rapporteur: ‘De persvrijheid is ingeperkt. De onafhankelijkheid van de rechterlijke macht is niet langer gegarandeerd. Gerenommeerde ngo’s en een universiteit worden bedreigd in hun voortbestaan. De rechten van minderheden en vluchtelingen worden geschonden.’ 26 vel misstanden, rijp en groen.

Hongarije is niet mijn specialisme. Maar dit gaat over meer dan de overtredingen van een EU-lidstaat, hier botsen twee werelden. De ene van mensenrechten, globalisering en multiculturalisme. Tegen de andere wereld, van nationale trots, tradities en bescherming van het eigene. Net als in Amerika is het een keiharde botsing tussen progressief en behoudend. En net als daar halen de progressieven hun neus op voor de deplorables, de xenofobe boerenkinkels, ditmaal uit Hongarije. Kijk naar het filmpje waarin Guy Verhofstadt aan Orbán, te gast in het Europarlement, de vraag stelt wanneer hij denkt te beginnen met boekverbrandingen in Boedapest. Net als dit stoere gedrag van Verhofstadt roept het rapport van Sargentini de vraag op wat we ermee opschieten.

Ik heb niet de illusie dat Orbán een politieke Moeder Teresa is. Zijn politieke vrienden eten er goed van. Hij moet met zijn tengels van de rechterlijke macht afblijven. Desondanks ben ik door het Sargentini-rapport niet overtuigd. Als je Amnesty, het College voor de Mensenrechten en de Nationale Ombudsman vraagt hoe het gesteld is met de rechtsstaat in Nederland, krijg je ook zo’n rapport.

Er zijn vast verwijtbare misstanden, maar lees het naschrift en je weet dat hier wat anders op het spel staat. Ook als de regering er niets aan kan doen, verdient het Hongaarse conservatisme afkeuring, bijvoorbeeld wat betreft de positie van vrouwen, van lhbt’ers en ‘de algehele stemming in het land’. Hongarije loopt achter en ze moeten als de wiedeweerga worden zoals wij. Het Westen is het Beste. Precies dat is waarvan de Hongaren zo kriegel worden.

Ik sprak hierover met Dzsingisz Gabor, van oorsprong Hongaar, gevlucht in 1956, oud-staatssecretaris voor het CDA, later diplomaat in Boedapest en nog altijd voorzitter van de koepel van vluchtelingenorganisaties. Hij komt vaak in Boedapest en windt zich op over de eenzijdig negatieve beoordeling van Hongarije. Hij was er nog met de verkiezingen van twee weken geleden. Intimiderende, xenofobe campagne van regeringswege, staat in het rapport van Sargentini. Scherpe, harde campagne van alle kanten, zegt Gabor.

Hij bestrijdt dat de pers wordt gebreideld. Er gaan kranten op de fles, maar om financiële redenen, zegt hij. De echte weerzin tegen Hongarije is terug te voeren op waarden. Hongarije is een land dat bang is om te verdwijnen, net als de andere landen in Midden-Europa (zeg nooit Oost-Europa), aldus Gabor. Orbán blaast leven in een defaitistische samenleving, en doet dat door een zeer actieve gezinspolitiek. Hij heeft de christelijke wortels in de grondwet vastgelegd. Nationale trots, christendom, gezin, dat is de drieslag. Allemaal waarden die progressieven een gruwel zijn. Orbán heeft er succes mee.

En het meest symbolische twistpunt: Hongarije wil geen islamitische immigranten. Hongaren herinneren zich nog de Turkse overheersing. Maar ook kijken ze verbaasd naar de West-Europese fictie dat grote aantallen moslim-migranten probleemloos worden opgenomen, en dat de samenleving daardoor niet verandert. Hongaren, en zij niet alleen, vinden dat geen wenkend perspectief. Zelfs de beroemde schrijver György Konrád, die een diepe hekel heeft aan Orbán, heeft verschillende keren gezegd dat dat hek een prima idee is geweest.

Het idee van het Sargentini-rapport is dat ‘Europese waarden’ via procedures en rechters kunnen worden afgedwongen. Zonder dat ik psycholoog ben, bekruipt me de gedachte dat het resultaat het tegenovergestelde zal zijn. Niet alleen is het strafartikel 7 waarmee de Hongaren in het gareel moeten worden gebracht kansloos, de eerder opgelegde quota van asielzoekers waren al een mislukking. Opvattingen en gevoelens veranderen niet op bevel. Het is waar dat nationale identiteit en zin voor traditie op gespannen voet staan met individuele mensenrechten. Maar ze zijn niet minder dan de mensenrechten en verdienen net zo goed verdediging. Dat is het debat in Europa, en de ostentatieve afwijzing van Orbán als boerenkinkel helpt daar niet bij.

Onlangs schreef David Brooks een column in de New York Times, over hoe je Trump vooral níet moet bestrijden. Ondanks een schrille campagne tegen de president is zijn aanhang stabiel; zijn koers is niet veranderd, en teleurgestelde Trump-stemmers kom je zelden tegen. De anti-Trumpbeweging is een mislukking, was Brooks’ conclusie. Net zo is het gesteld met de anti-Orbánbeweging. 

bijschriften:

Orbán: boerenkinkel...

Sargentini: strafexpeditie...

Judith Sargentini (35) zit namens GroenLinks in het Europees Parlement. Ze woont in Brussel en Amsterdam. Foto GroenLinks

Verhofstadt: boekverbranding...

epa06584603 European Parliament’'s Brexit coordinator Guy Verhofstadt addresses the media after a meeting in Downing Street in central London, Britain, 06 March 2018. EPA/WILL OLIVER Beeld EPA
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.