Column Arie elshout

Ik heb een zwak voor menselijke tekortkomingen

In Straatsburg zat ik deze week eenzaam in een overbelichte nieuwbouwbrasserie met kunststof tafeltjes aan een klassieke steak-frites met een glas rode wijn. Ik was die ochtend uit Nederland vertrokken en alle rumoer over Van Basten en zijn Sieg Heil echode nog na in mijn hoofd. En of het nou door de Elzasser pinot noir kwam weet ik niet, maar ineens werd ik meegevoerd door de gedachte dat de zwakke kanten van de mens me heimelijk meer boeien dan de goeie.

De afgelopen weken zagen we een uitbarsting van veroordelingen over racisme in voetbalstadions, seksueel wangedrag in reality-tv-shows en een foute grap van een voetbalpensionado. De verontwaardiging is terecht, en toch ben ik intussen allergisch voor massaal vertoon van morele rechtschapenheid. De politiek correcte gutmensch is goed, maar ook hemeltergend saai en voorspelbaar.

Mijn vrouw en ik zijn voor de tweede maal alle vijf seizoenen van de Amerikaanse Netflix-serie ­Breaking Bad aan het kijken. Het werkt als een vaccin tegen de verstikkende en geestdodende vroomheid van deze tijd. Scheikundeleraar Walter White krijgt longkanker, heeft niet lang meer te leven en gaat de verboden drug methamfetamine produceren om zijn gezin niet zonder geld achter te laten. Het gaat van kwaad tot erger. Op dit moment van kijken staat de teller van het aantal doden waaraan Walt direct en indirect schuldig is op 192. En dan zitten we nog maar in seizoen 3.

White infecteert iedereen in zijn omgeving. Hij sleept zijn vrouw mee in zijn leugens. En ook wij, ­kijkers op de bank, gaan mee in zijn morele verontschuldigingen en rationalisaties. Hij doet het voor zijn gezin; beter dat een terminale huisvader met goede bedoelingen er geld aan verdient dan gewelddadige drugsbazen, enzovoorts. We zijn opgelucht als hij ontsnapt aan de drugspolitie. Ons geweten blijkt van elastiek en ook al wordt het steeds verder opgerekt, het knapt niet.

Natuurlijk, het is fictie, maar onze medeplichtigheid is echt. Het is briljant, om niet te zeggen duivels, hoe filmmaker Vince Gilligan onze zwakke kanten aanspreekt, blootlegt, activeert en manipuleert. Hij had gedacht dat het na 56 van de 62 afleveringen wel op zou zijn met de sympathie voor Walt. Tot zijn verbazing was dat niet zo, ook al wordt de serie zwarter en zwarter. Walt – dat zijn wij, zo schreef ik in 2014 in een reportage uit Albuquerque, waar het verhaal zich afspeelt en waar nogal wat mensen geld verdienen aan meth-souvenirs, hoewel ze familieleden hebben verloren aan de meth.

Breaking Bad. Beeld Netflix

Iedereen heeft zijn zwakheden en dat moet zijn waarom ik de zenuwen krijg elke keer als de gemoederen verhit raken over een misstand van de dag. Racistische scheldpartijen en seksueel wangedrag moeten worden afgekeurd, maar bespaar me de golf van morele superioriteit die in zulke gevallen maatschappij en media overspoelt. Het heeft iets aanmatigends.

Ik herinner me een Volkskrant-onderzoek waaruit bleek dat veel abonnees de meeste waardering hadden voor columnisten die geregeld anderen tot aan de enkels afzaagden. Niets zo amusant als vanaf de tribune van het Colosseum de leeuwen hun verslindende werk te zien doen. Niks inclusiviteit en verbinding. Kennelijk houden we een bloeddorstig trekje.

Laten we durven ook het slechte in onszelf te zoeken: naijver, wraakzucht, opportunisme, hebzucht, kwaadsprekerij, leedvermaak, schijnheiligheid. Als zo’n exercitie leidt tot wat meer bescheidenheid en deemoed bij ophef over anderen, is er iets gewonnen.

Aldus mijn gedachten op een sombere maandagavond in een Franse brasserie.

Madame, heeft u nog een petite rouge?

Als ik later op de rekening kijk, zie ik dat het stadseiland waarop de zaak zich bevindt is vernoemd naar André Malraux. Het was niet de wijn maar de geest van de schrijver van het menselijk tekort die me had beroerd.

Rob Vreeken en Arie Elshout becommentariëren beurtelings het buitenlandse nieuws.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden