columnMax Pam

Ik ga akkoord met de beeldenstorm als ook het Mercedesembleem in de Neckar wordt geflikkerd

Max Pam artikel ColumnBeeld .

Bij de verhuizing vond ik dozen met krantenknipsels uit de tijd dat het leven nog niet digitaal werd gearchiveerd. Voordat ik het wist zat ik te lezen, en ontdekte ik dat ik ooit heb meegedaan aan het Eerste Nationale Lezingenfestival, dat in Paradiso en De Balie in Amsterdam werd gehouden. Het thema luidde: Taboes in modern Nederland.

Mijn stelling was dat in ons land alle taboes inmiddels waren geslecht. Van de drie traditionele taboes – seks, God en Oranje – was niets meer over. Seks was een vrije boel geworden, waarin toen zelfs pedofilie als bespreekbaar gold. God en zijn gelovigen kon je gratis beledigen en ook het koningshuis was een dankbare schietschijf geworden voor hoon en spot.

Toen ik dit ook in de krant schreef, ontving ik een groot aantal brieven waarin allerlei taboes werden aangedragen die ik over het hoofd had gezien. Een briefschrijver wees me op onderzoek naar klassenverschillen waarvoor destijds de subsidie was ingetrokken, omdat men heibel vreesde. Een andere briefschrijver kwam met ‘de affaire-Buikhuisen’, vernoemd naar de criminoloog die onderzoek had willen doen naar de organische oorzaken van crimineel gedrag en die daarop alom werd uitgestoten. En ten slotte was daar de altijd strijdvaardige Renate Rubinstein. Ik kreeg ernstig van haar op mijn kop, omdat ik het taboe over het hoofd had gezien van de relatie tussen intelligentie en ras.

Daar was in de Verenigde Staten onderzoek naar gedaan door Arthur Jensen, die – als ik het mij goed herinner – zwarten onderaan had gezet, blanken ergens in het midden en Aziaten bovenaan in de intelligentiepiramide. Jensen was meteen voor fascist en racist uitgemaakt en ook werd hij wetenschappelijk zwaar bekritiseerd, omdat hij zich had gebaseerd op het werk van Cyril Burt die later met de cijfers geknoeid bleek te hebben.

Het begrip racisme zou groot worden. Wij zijn het inmiddels vergeten, maar kort daarvoor, eind jaren tachtig, had de toenmalige Amsterdamse burgemeester Ed van Thijn gezegd dat het de spuigaten uitliep met de criminaliteit van Marokkaanse jongeren, een klacht waarover hij later opmerkte dat het wel waar was, maar dat hij dat nooit zo had mogen zeggen. Dat deed mij sterk denken aan een recent optreden van Femke Halsema, de huidige burgemeester van Amsterdam, die in een talkshow een half uur sprak over een homostel dat binnen haar stadsgrenzen was aangevallen, zonder dat ook maar één moment duidelijk werd wie nu eigenlijk de daders waren.

Het was trouwens ook de bloeitijd van Jan Blokker, die in deze krant schreef dat bij het horen van het woord Jood – of van een andere minderheid, zeg ik er bij – in Nederland altijd gewijde muziek klinkt. Wie nu nog over ras spreekt, begeeft zich in een mijnenveld van taboes. Ook wetenschappelijk is ras intussen tot een onwerkbaar begrip uitgeroepen. Toch is het aantal verwijten van racisme de laatste jaren enorm gestegen. Emoties zijn daarbij het belangrijkste vehikel, plus een zeer selectief historisch geheugen.

Neem de Formule 1-coureur Lewis Hamilton. Je zou denken dat hij wel heeft bewezen dat je als ‘man van kleur’ het hoogste kunt bereiken in een voor blanken geprivilegieerde wereld. Die mag vijandig zijn, maar toch weer niet zo vijandig dat zijn talent niet is gewaardeerd.

In Bristol heeft een boze menigte een beeld omgetrokken van Edward Colston, een of andere Britse geschiedenisheld die met slavenhandel zijn fortuin zou hebben verdiend. Op Instagram heeft Hamilton opgeroepen om over de hele wereld alle beelden af te breken van figuren met een racistische achtergrond. Die horen volgens hem thuis op de bodem van de rivier.

Nu rijdt Lewis Hamilton voor Mercedes. Zou Hamilton weten dat Mercedes in de nazitijd gebruik heeft gemaakt van tienduizenden Joden en politieke gevangenen, die als slaven werden ingezet om het bedrijf draaiende te houden? Net als Lewis Hamilton reed Adolf Hitler graag in een Mercedes. Ik kan daarom helemaal akkoord gaan met de beeldenstorm jegens foute historische figuren als tenminste ook het embleem van Mercedes, dat boven Stuttgart uittorent, in de Neckar wordt geflikkerd.

De wijze waarop George Floyd door agent Derek Chauvin werd doodgedrukt, was misselijkmakend en getuigde van een weerzinwekkend sadisme, maar stond de wereld niet erg snel klaar met het oordeel van een racistisch motief? Met namen als Chauvin, Kueng, Lane en Tou Thao lijkt het troepje agenten behoorlijk divers. De toekijkende agent was Tou Thao, een Hmong Amerikaan. Hij moet een nazaat zijn van een Aziatisch bergvolk dat bijna door Pol Pot is uitgeroeid en waarvan overlevenden asiel hebben gekregen in de VS. Wat is zijn motief geweest om het te laten gebeuren? Dood aan een zwarte, angst voor de hogere in rang, of was het onverschilligheid?

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden