Column Bert Wagendorp

Ik denk dat we nog niet eens de helft weten van alle intriges rond de nieuwe straaljager

‘Daar is-ie dan’ kopte de Volkskrant donderdag op de voorpagina. Daar was-ie inderdaad, er stond een foto bij om het te bewijzen: de F-35 Lighting II die, tot die naam vanwege alle negatieve publiciteit werd weggefoezeld, bekendstond als de JSF. Hij stond in een hangar in Forth Worth, klaar om te worden overgedragen aan de Nederlandse luchtmacht. Muziek!

De dj’s Sunnery James en Ryan Marciano waren ingevlogen en deden hun best de geluidsproductie van de helse machine te evenaren, de Luchtmachtkapel speelde Aan de Amsterdamse grachten en Bij ons in de Jordaan – voldoende reden om de motoren nog snel even te testen op maximumvolume. De Nederlandse media waren in groten getale aanwezig, staatssecretaris Mona Keijzer was er, voormalig CDA-leider Maxime Verhagen stond te headbangen en Commandant der Strijdkrachten Rob Bauer zei: ‘Dit is een mijlpaal.’

Dat is het zeker. De overdracht van de F-35 was de climax van een even magistraal als tragisch politiek epos, een drama vol volksverlakkers, lobbyisten en types met geheime agenda’s. Ik hoop dat ooit iemand het ­allemaal nog eens zal uitzoeken, ik schat dat we nog niet de helft weten van alle intriges rond het vliegtuig ‘waarmee Nederland de oorlogen van deze eeuw moet gaan winnen’, zoals deze krant optimistisch schreef.

De cruciale datum in dat verhaal is 4 juni 2002, toen de Tweede Kamer in meerderheid besloot in het JSF-project te stappen en Nederland ging meedoen aan de ontwikkeling van het toestel. Kosten: 800 miljoen. Daarna, zei toenmalig premier Wim Kok, was er geen weg meer terug. De Kamermeerderheid kwam tot stand dankzij 27 stemmen voor van de LPF, de partij van de een maand eerder vermoorde Pim Fortuyn.

Aan het hoofd van die partij stond toen Mat Herben, voormalig defensieambtenaar, ex-hoofdredacteur van het luchtmachtblaadje De Vliegende Hollander en rabiaat pleitbezorger voor de JSF. Volgens hem was Pim Fortuyn ook voor geweest – een krachtig argument omdat Fortuyn toen binnen de LPF nog gold als de nieuwe Jezus. Dat Fortuyn niet lang daarvoor nog de hele luchtmacht wilde opdoeken, deed even niet meer ter zake.

Het besluit om voor de JSF te gaan was het hoogtepunt in Herbens politieke loopbaan – en vermoedelijk de reden dat hij daar überhaupt aan was begonnen.

Dat er tijdens de ontwikkeling van de straaljager van alles misging, dat de kosten de pan uit rezen – de aanvankelijke prijs van het toestel was 28 miljoen euro in plaats van de huidige 89,5 miljoen – het gesteggel over miljardenorders die Nederlandse bedrijven dankzij de aanschaf zouden binnenhalen en de werkgelegenheid die met de JSF het land zou binnenvliegen: het deed er daarna niet meer toe. De wondervlieger kwam er.

Mede dankzij CDA-defensieminister Hans Hillen en staatssecretaris Jack de Vries – die na zijn politieke loopbaan schaamteloos in dienst trad van de JSF-lobbyisten van Hill and Knowlton – hebben we binnenkort 37 F-35’s, en misschien zelfs 52. Een paar meer mag ook wel, want de Rekenkamer becijferde in 2016 dat er gedurende de levenscyclus van de F-35 rekening mee moet worden gehouden dat een kwart ervan uit de lucht zal vallen – zonder toedoen van de vijand, want de JSF kent nog steeds honderden tekortkomingen.

Toevallig tegelijk met de feestberichten uit Texas meldden Nederlandse bedrijven dat ze weer nieuwe opdrachten hadden binnengehaald. Bij Fokker in Hoogeveen komen er ‘zeker enkele tientallen banen’ bij.

De rooskleurige voorspellingen buitelden over elkaar heen: 9 miljard aan opdrachten tot 2045, en misschien wel 13 miljard aan onderhoudswerk tot 2050.

Gelukkig hebben de Russen de taak op zich genomen de spanningen op het wereldtoneel weer wat op te voeren, wat heel goed uitkomt. De Adviesraad Internationale Vraagstukken onder leiding van Jaap de Hoop Scheffer vond mede daarom deze week dat de F-35 ook vrijeval-atoombommen moet kunnen afwerpen. Bij de Luchtmacht vinden ze dat we best trots ­mogen wezen op de nieuwe straaljager en dat lijkt mij terecht. Als het tot een armageddon komt, staan onze jongens niet sneu aan de kant, maar spreken zij dankzij de F-35 een duchtig woordje mee.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.