Column Martin Sommer

Ik ben bang voor klimaatopwarming, maar nog banger voor Milieudefensie

Woensdag is het proces begonnen dat Milieudefensie heeft aangespannen tegen Shell. Volgens de eisers heeft het oliebedrijf decennialang olie opgepompt, terwijl ze daar donders goed wisten dat het niet goed zat met de klimaatopwarming. Shell is in zijn eentje verantwoordelijk voor 1,8 procent van de CO2-uitstoot in de wereld. Daarmee is de samenleving in gevaar gebracht en wordt ook het mensenrecht op leven bedreigd. De eis luidt dat Shell teruggaat naar 0 procent CO2-uitstoot in 2050.

Vuurwerk in de rechtszaal was er deze week nog niet. De aanklacht is ingeleverd en Shell zal er wel een legertje advocaten op zetten. Tot voor een paar jaar was dit soort zaken kansloos, maar daar heeft het Urgenda-vonnis verandering in gebracht. Juristen happen nog steeds naar adem, vooral door de uitspraak van het Hof dat het ‘mensenrecht op leven’ in gevaar is als Nederland niet per 2020 de CO2-uitstoot met een kwart heeft teruggebracht. Hierdoor heeft Milieudefensie zich laten inspireren in de zaak tegen Shell. Over Urgenda moet de Hoge Raad nog oordelen en als ik goed ben ingelicht kan dat nog wel drie jaar duren. Ik raad ze aan op te schieten, want dan is het ruimschoots 2020 geweest en lopen we in Nederland acuut gevaar, als ik het Hof mag geloven.

Donald Pols weet meer dan wij... Beeld ANP

Anders dan hier hebben Amerikaanse rechters tot nu toe korte metten gemaakt met zaken tegen ‘big oil’. Dat is opmerkelijk, voor een land waar ‘see you in court’ ze in de mond bestorven ligt. Juni vorig jaar wees een rechter in Californië de eis af van de steden Auckland en San Francisco, die preventieve herstelbetalingen wilden van de grootste vijf oliemaatschappijen, Shell incluis, in verband met de aanstaande stijging van de zeespiegel.

De rechter vond het geen pas geven om oliebedrijven als een soort criminele organisaties af te schilderen, terwijl de vooruitgang en welvaart van twee eeuwen letterlijk zijn aangedreven door kolen, olie en gas. En dat is nog steeds in hoge mate het geval. Zijn slotsom was dat er meer overwegingen zijn dan alleen klimaat en dat het dus aan de politiek is om te beslissen en niet aan de rechter.

Even verderop vroeg de rechter aandacht voor het feit dat de eisers compensatie wilden voor een malheur dat nog moet plaatsvinden. Met gespeelde verbazing stelde hij vast dat men zich nog maar tien jaar geleden in Amerika zorgen maakte om het tekort aan olie. Vandaag is de stemming dat het afgelopen moet zijn met de olie-industrie.

Popper kent de toekomst niet... Beeld Getty

Dat kwam mij bekend voor. In Nederland staken we tien jaar geleden 8 miljard in een gasrotonde die ons land de gashub van Europa moest maken. Nu zal het niet lang meer duren of je moet aardgas onder de toonbank bestellen. Het Amerikaanse proces, en net zo dat van Urgenda of Milieudefensie, is geen gebruikelijk geding, over een tastbare kwestie. Het gaat over de toekomst, en niet zomaar de toekomst maar die van het jaar 2050 of zelfs 2100.

Over de toekomst weet Donald Pols van Milieudefensie dingen die wij niet weten, namelijk wat er gaat gebeuren. Ook de politiek weet niet wat hij wel weet. Regeringen hebben het Verdrag van Parijs gesloten, en op dit eigenste moment maakt de regeringscoalitie ruzie over de invulling daarvan. Maar op de podcast Studio Energie vertelde Pols deze week dat de beurt van de politiek voorbij is. Het komt nu aan op handelen. En ook al is Shell geen staat en dus juridisch niet gebonden aan Parijs, toch kan ook zo’n bedrijf daaraan gehouden worden. Zo hoog is de nood.

Hier word ik zenuwachtig van. Milieudefensie weet hoe de toekomst zal verlopen, tenzij de rechter ingrijpt. Maar in de open samenleving die wij kennen, is de toekomst per definitie vrij. De filosoof Karl Popper heeft omstandig uitgelegd dat de toekomst onvoorspelbaar is, onder meer omdat we niet weten wat de wetenschap zal brengen. Een staaltje daarvan gaf onze columnist Diederik Samsom deze week. Samsom heeft besloten optimistisch te zijn over het klimaat en beschreef hoe de nieuwe uitvindingen elkaar verdringen. Hij adviseert al een tijdje de cv-ketel niet van de muur te trekken. Dus wie weet gaat straks die apocalyps toch niet door.

Wie de toekomst in pacht heeft, is geen liefhebber van de open samenleving. Waar is immers democratie goed voor, als je weet wat er moet gebeuren? Alle autoritaire en totalitaire bewegingen weten al hoe het afloopt. Voor de kerk was zowel het eind als het doel van het leven het hiernamaals. Voor het communisme de klassenloze samenleving. Niet voor niets spraken communisten zelf van het wetenschappelijk socialisme. Ik geloof beslist niet dat ze bij Milieudefensie van plan zijn de democratie de nek om te draaien. Maar Marx zei al: begrijpen is handelen, en Donald Pols zegt het hem na. Het recht op leven wordt bedreigd, tenzij Shell wordt gestopt.

Democratie is samen beschikken over de toekomst. Met zo’n rechtszaak eigent Milieudefensie zich onze prioriteiten en onze toekomst toe. Shell is nog maar het begin, zei Pols. Als Milieudefensie deze zaak wint, zullen met dit precedent de vervolgzaken over elkaar tuimelen. Nu al kijkt de wereld met grote ogen naar de uitspraak van het Hof in de Urgenda-zaak. ‘Recht op leven’ als grond voor het bevel om de CO2-uitstoot drastisch te beperken, en dan niet alleen voor u en mij maar vooral voor de ongeboren generaties – dat is je reinste metafysica, aangezien je niet kunt weten hoe de generaties na ons ervoor zullen staan. Jazeker, ik vrees de opwarming van de aarde. Maar nog banger ben ik voor Milieudefensie.

Martin Sommer is politiek commentator van de Volkskrant

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden