Ik begrijp Ruud Lubbers nu veel beter dan tijdens de 12 jaar dat hij premier was

Beeld Studio V

Ria Lubbers herinnert zich de wanhoop nog maar al te goed. Haar man lag opgebaard in zijn werkkamer, waar overal losse aantekeningen slingerden. Genoteerd in dat vrijwel onleesbare handschrift van hem, dat met het klimmen der jaren ook nog bibberig was geworden. Wat moest je er nog mee?

‘Ik heb alles willen weggooien’, vertelt ze. ‘Maar Bart heeft me weerhouden. Die kende al zo veel verhalen, door de wandelingen die ze samen maakten. Hij kon structuur aanbrengen.’

Boekhandel J. Amesz, sedert 1889 gevestigd in Kralingen, is de enige winkel die Ruud Lubbers van binnen kende, zo wordt verteld. Hij kwam er graag. De winkel is vlak bij de Avenue Concordia waar de familie Lubbers vele jaren woonde. Hier worden zijn Persoonlijke herinneringen gepresenteerd.

Een boek met vele vaders. Een ervan is zoon Bart, behorend tot de kleine club van mensen die het schrift – kleine losse letters, ‘kraaienpoten’, zegt mevrouw Lubbers – kunnen ontcijferen. ‘Een paar jaar geleden vertelde vader me dat hij vaak wakker lag’, vertelt Bart. ‘Dat was nieuw, hij sliep altijd goed.’ Schrijven bleek de remedie. Lubbers ging zijn herinneringen noteren, elke ochtend een paar uur terugdenken aan zijn ouders en grootouders, zijn jeugd, zijn werk.

Ria Lubbers: 'Ik heb alles willen weggooien.' Beeld RV

Die structuur van korte hoofdstukken hebben we aangehouden, vertelt Hannah Aukes, die via zoon Bart bij het project betrokken raakte. Haar vier lange interviews vormen de andere bron waarop het boek is gebaseerd. Voornaamste opdracht: de stem van Lubbers laten doorklinken. ‘Het moest zijn alsof je hem hoorde praten. En fragmentarisch, zoals het geheugen werkt.’

Dat is gelukt. Meer nog dan praten is het hardop denken geworden, de gedachten van een man die op zijn leven reflecteert. Twee dagen na verschijnen is er al een tweede druk, toch waren de eerste reacties niet onverdeeld positief. Journalisten die de Haagse tijd van Lubbers van nabij meemaakten, hoopten op onthullingen en kwamen bedrogen uit. De Haagse periode omvat iets meer dan een kwart van het boek, zoals het een kwart van zijn leven beslaat.

Na het boek begrijp ik veel meer van Lubbers dan tijdens de twaalf jaar dat hij Nederland bestierde. Je voelt de behoefte verantwoording af te leggen, en tegelijk helder te krijgen waarom de dingen liepen zoals ze zijn gegaan. Van Lubberiaans is geen spoor te bekennen. Volgens zoon Bart omdat lange zinnen in tweeën zijn gehakt.

De familie Lubbers: niemand met politieke aspiraties. Beeld RV

Voor de begrafenis, nu drie maanden geleden, kwam een macht aan hoogwaardigheidsbekleders naar de Laurentiuskathedraal. Oudste kleindochter Emilie vertelt dat ze zijn hoogste onderscheiding de kerk mocht binnendragen: het Grootkruis in de Orde van de Nederlandse Leeuw. Lubbers als man van de wereld. Man van het geloof ook, al speelt dat in het boek amper een rol.

De presentatie bij Amesz laat een andere kant zien, meer in de stijl van het boek: intiem, kwetsbaar en huiselijk. Korenwijn voor iedereen. Zeker de helft van de aanwezigen is van de familie. De politiek is belichaamd in de persoon van Frits Korthals Altes, die als een fotograaf hem vraagt een stapje naar achter te gaan, zijn rol met verve speelt: ‘Dat heb ik nog nooit gedaan.’

De familie moet nog wennen aan het vele positieve dat na het overlijden over Lubbers werd geschreven. ‘Het is ook onzuiver, eerst dat afbreken en nu dat ophemelen’, vindt Ria Lubbers: ‘Er is zoveel onzin over hem geschreven.’ Zoon Bart: ‘Ik had het mijn vader graag gegund die mooie verhalen te kunnen lezen die na zijn dood verschenen.’

Secretaresse Anke de Roo, bij journalisten welbekend omdat wie Lubbers wilde benaderen bij haar uitkwam, is ook lid van het kleine clubje dat met de Lubberiaanse hiëroglyfen uit de voeten kan. ‘Op de computer deed hij weinig’, vertelt ze. Bij het beantwoorden van een mail lag wel zo ongeveer de grens. Alles ging met de pen.

Herinneringen aan jeugd, werk, ouders. Beeld RV

Geert Mak is er omdat Lubbers en hij na een interview contact bleven houden en bevriend raakten. Ze deelden hun belangstelling voor Europa. ‘En ik heb hem weleens verteld dat hij zo op mijn broer lijkt, dat kan iets gedaan hebben.’ Ook Mak zette Lubbers tot schrijven aan.

Geen van Lubbers’ nakomelingen heeft politieke aspiraties. Kleindochter Emilie zegt dat opa haar voorhield dat ze beter wat kon doen waarmee je echt iets kan veranderen. ‘Dat vertelde ik premier Rutte op de begrafenis. Die moest lachen.’

Ria Lubbers vertrekt als een van de laatsten, stijf gearmd met zoon Paul. Dat het boek er nu ligt, is een opluchting, had ze gezegd. ‘Nu is er eindelijk ruimte om te rouwen.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden