Column Heleen Mees

Iedereen wees naar de ander bij het Stedelijk, behalve Ruf

In Het Parool van 23 oktober vraagt emeritus hoogleraar Egbert Dommering aandacht voor het feit dat Beatrix Ruf, de artistiek directeur van het Stedelijk Museum die vorig jaar terugtrad toen vragen rezen over haar bijverdiensten, nog steeds niet is gerehabiliteerd terwijl het bestuur dat wel aan sponsors en geldgevers heeft beloofd.

Het in juni verschenen rapport van oud-advocaat Sjoerd Eisma en oud-rechter Jan Peeters Governance en de Wet normering topinkomens bij het Stedelijk Museum Amsterdam pleit Beatrix Ruf zo goed als vrij. Volgens Eisma en Peeters heeft Ruf al tijdens de sollicitatieprocedure nauwkeurig inzicht gegeven in de functies die zij naast haar directoraat van de Kunsthalle Zürich vervulde. Rufs integriteit is boven alle twijfel verheven, zegt het rapport. De reden waarom de onderzoekers Ruf niet helemaal vrijpleiten, is dat Ruf de ongeschreven regels van goed bestuur niet zou hebben nageleefd. In dit verband wijst het rapport erop dat Ruf de voorzitter van de Raad van Toezicht, Alexander Ribbink, vaak mondeling op de hoogte bracht van haar bijverdiensten. Ze had Ribbink verteld over de bonus van verzamelaar Ringier, waarvoor Ruf jarenlang als adviseur optrad, en aangegeven dat die ‘huuuge’ was. Ribbink had geen bezwaar en Ruf dacht dat daarmee de kous af was. Maar de onderzoekers stellen dat Ruf de ongeschreven regels van goed bestuur had moeten kennen en op - eigen initiatief - de andere leden van de Raad van Toezicht had moeten inlichten. Ze had moeten begrijpen dat een bonus van voor de cultuursector reusachtige proporties in Nederland gevoelig zou liggen.

Dit is een schoolvoorbeeld van hoe moeilijk het navigeren is in de Nederlandse samenleving voor nieuwkomers, zoals Ian Buruma schreef in zijn boek over de moord op Theo van Gogh, De dood van een gezonde roker. Nederland zit hopeloos klem zit tussen internationale ambitie en een op het oog open en tolerante maar in werkelijkheid gesloten ons-kent-onscultuur. Die ons-kent-onscultuur is stevig verankerd in het Nederlandse civiele recht dat wordt geregeerd door redelijkheid en billijkheid. Maar wat voor de een redelijk en billijk is, hoeft dat voor de ander niet te zijn. Hoe moet een nieuwkomer als Ruf begrijpen dat het in Nederland doodnormaal is om dwars door een politieafzetting te lopen en dat het pas problematisch wordt als je de voorzitter van de Raad van Toezicht, die nota bene toezicht moet houden op jouw functioneren, op zijn blauwe ogen gelooft?

Als gevolg van de bezuinigingen in 2012 onder het kabinet-Rutte II moeten musea tegenwoordig actief onder particulieren en verzamelaars werven. Deze geldschieters, die zichzelf eveneens als aandeelhouders van het museum zien, worden een steeds belangrijkere bron van inkomsten. In dit krachtenveld zoekt ieder museum een balans tussen zakelijk en artistiek, publiek en privaat. Daarom is transparantie belangrijker dan ooit tevoren. Er wordt een nieuwe Governance Code Cultuur ontworpen, omdat de huidige code lacunes vertoont. Er klinkt een luide roep om meer openheid. Jacqueline Grandjean, directeur van de Oude Kerk, vraagt zich terecht af of iedereen gerustgesteld is met meer cijfers en data op de website. Worden er geen fantomen in het leven geroepen die de indruk geven dat alles supertransparant is?

Luuk van Middelaar merkte in het licht van de organisatie van de EU op dat zicht op een kluwen spelers niet helpt bepalen wie van hen verantwoordelijk is. Waar het om draait, aldus Van Middelaar, is wie je kunt aanspreken, waarop, en op basis van welke principes. Precies dit ging bij het Stedelijk mis: iedereen wees naar de ander. Alleen Ruf nam haar verantwoordelijkheid door, toen de gemeente dreigde de subsidie stop te zetten, terug te treden.

De directeur ad interim en de Ondernemingsraad hebben in augustus bedongen dat geen gesprekken meer met Ruf mogen worden gevoerd over haar terugkeer. Het is niet de eerste keer dat de staf van het Stedelijk zich tegen de artistiek directeur keert. Rudi Fuchs en Ann Goldstein viel hetzelfde lot ten deel.

De reputatie van het Stedelijk is hierdoor ernstig beschadigd. Vanwege het hoge afbreukrisico zullen nog maar weinig internationaal gerenommeerde namen hun handen aan het museum willen branden. De externe fondsenwerving is onder druk komen te staan. Nu Rufs naam gezuiverd is, ligt het voor de hand om haar weer welkom te heten, zodat zij haar internationaal geroemde kwaliteiten kan inzetten voor de goede zaak die Stedelijk Museum heet.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden