VERSLAGGEVERSCOLUMNARIEJAN KORTEWEG IN HAREN EN VRIES

Iedereen vindt wat van gebarentolk Irma Sluis. Maar wat vinden doven van haar?

.Beeld .

Zoals iedereen vind ik wat van gebarentolk Irma Sluis. Mijn geheime gedachte is dat premier Rutte een spiegeltje op zijn lessenaar heeft gemonteerd waarin hij haar kan zien, zodat hij weet wat hij moet gaan zeggen.

Gebarentolk Irma is de afgelopen weken uitgegroeid tot een fenomeen. Een baken in de crisis, volgens NRC Handelsblad. Radiozender FunX stelde een topzeven samen met ‘haar’ mooiste gebaren: frisse neus halen, kiezen op elkaar, carnaval, hamsteren…

Allemaal leuk en aardig, maar dat zijn de gedachten van horende mensen. In dit verband even relevant als de opvattingen van de 17 miljoen virologen die Nederland blijkt te tellen.

Wat vindt de doelgroep er eigenlijk van? Hoe denken doven over haar? Is het belangrijk dat ze er is, kunnen ze haar goed verstaan?

Ik zocht vier – dove – docenten van de Kentalis Guyot dovenschool in Haren en Vries op, en sprak met hen via mail, Whatsapp en Skype. Ook hun scholen zijn dicht nu. Voor dove leerlingen met ouders voor wie de gebarentaal hooguit hun tweede taal is, is de lockdown extra lastig. ‘Ze kunnen niet zomaar buiten spelen zoals horende kinderen, omdat contact maken voor hen lastiger is’, vertelt Wendy van Mansvelt, lerares aardrijkskunde en maatschappijleer. Voor hen stond er bij de persconferentie van dinsdagavond het nodige op het spel.

Safiye Yanar: 'Dit is zo belangrijk.'Beeld Ariejan Korteweg

In het NOS-Journaal van 10 maart verscheen tijdens een coronareportage uit Den Bosch achter verslaggever Joris van Poppel ineens een jongen met een bord dat opriep tot een gebarentolk bij belangrijke gebeurtenissen. Met hem is het begonnen, twee dagen later was het geregeld: sindsdien staat Irma Sluis  tijdens persconferenties tussen de hoogwaardigheidsbekleders.

‘Dit is zo belangrijk’, zegt Safiye Yanar, lerares geschiedenis en Mens en Maatschappij. ‘De Nederlandse Gebarentaal (NGT) is voor veel doven de eerste taal. Ik kijk ook naar de ondertiteling, maar voor mij geven de gebaren en mimiek van de tolk nuance.’

‘Via ondertiteling krijgen we het gevoel en de intonatie niet mee’, zeggen Joep van Vlodrop en Dick de Bruijn, die lesgeven op de basisschool. ‘Dan kunnen we niet zien of het ernstig is of meevalt. Bij live uitzendingen loopt de ondertiteling vaak achter. Dat veroorzaakt extra puzzeltijd.’

Joep van Vlodrop (links) en Dick de Bruijn: 'Zo krijgen we het gevoel mee.'Beeld Ariejan Korteweg

Sluis, die zelf kan horen, is bij doven bekend van het Ochtendjournaal. Ze zijn tevreden over haar, noemen haar ‘goed te volgen’ en ‘helder’, al geeft Yanar de voorkeur aan wat ze een ‘native gebruiker’ noemt: ‘Naar een dove persoon kan ik relaxter kijken.’ ‘Een prettige persoon om naar te kijken', vindt Van Mansvelt.

Sluis lijkt vaak boos of streng. De leraren leggen uit dat die mimiek een direct gevolg is van wat wordt gezegd. ‘Voor de horende mens lijkt dat misschien woede, maar voor ons is het een duidelijk verhaal’, zeggen Van Vlodrop en De Bruijn. ‘Als de tolk alles met een blij gezicht vertaalt, zouden we dit hebben opgevat als een virusje.’

Ook intonatie valt binnen het register. Rutte wordt meer politiek vertaald, vertelt Van Vlodrop. Bij Van Dissel gaat het om de feiten. Wist ik trouwens dat er in de gebarentaal een teken is voor Rutte? Met een klauwhand maakt hij een draaigebaar naast zijn hoofd. Zo is Willem-Alexander een appelwang en Beatrix een helmkapsel.

‘Van Dissel’ heeft nog geen eigen gebaar, maar ‘corona’ wel.Beeld Ariejan Korteweg

We dwalen af. Het is verbazend dat zoiets ingewikkelds als een virusuitbraak in gebarentaal te vangen is. ‘Van Dissel’ heeft nog geen eigen gebaar, maar ‘corona’ wel. En ‘lockdown’ is iets met een slot. De Nederlandse Gebarentaal (zeg nooit doventaal!) heeft ook een woord voor communicatieprogramma Zoom, en voor Microsoft Teams, dat Yanar in haar online lessen gebruikt. ‘Wuhan’ is overgenomen van het gebaar dat ze daar voor hun eigen stad gebruiken. Nieuwe woorden kunnen worden opgezocht in het online woordenboek van het Nederlands Gebarencentrum.

De boodschap die Irma Sluis dinsdagavond vertaalde, laat gemengde gevoelens achter. Voor de leerlingen zijn ze blij dat in elk geval de basisschool weer opengaat. ‘Die missen het lekker ontspannen gebaren met elkaar’, zegt Yanar. Maar er is ook twijfel: die anderhalve meter kan lastig zijn, voor gebarentaal moet je elkaar kunnen zien. Hun leerlingen komen uit verschillende provincies, vertelt Van Vlodrop. Dus is er veel interregionaal verkeer. Bovendien: voor een dove is het beangstigend als hij acuut met coronaverschijnselen moet worden opgenomen. Wat als er dan geen tolk is? Zou die sowieso mee naar binnen mogen?

De pandemie brengt voor doven ook goed nieuws, vertellen ze nog. De opleiding tot tolk Nederlandse gebarentaal aan de Hogeschool Utrecht mag zich in een grote belangstelling verheugen. 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden