column Jasper van Kuijk

Iedereen kan out of the box denken. Out of the box doen is een ander verhaal

Denkfouten in het hedendaags ontwerp gefileerd door innovatie-expert (en cabaretier) Jasper van Kuijk. Deze week: designpopulisme.

Noem jezelf designer en men valt in katzwijm. ‘O, wat ontzettend inspirerend.’ En natuurlijk zo mooi out of the box gedacht.

Iedereen, werkelijk iedereen kan out of the box denken. Negeer alle randvoorwaarden en hoppa, weg box. Maar heel veel dingen bestaan niet omdat er wél randvoorwaarden zijn. Zo is dat zweefskateboard uit Back to the Future – verdomme – nog steeds niet te koop. Is wel bedacht, maar technisch nogal een uitdaging. De truc is om dingen te bedenken die er nog niet zijn maar er wel zouden moeten én kunnen zijn.

Beeld VK infographics

Om de verschillende stromingen binnen de designwereld te duiden, gebruik ik meestal drie categorieën. Bij design als esthetiek moet vormgeving een bepaalde boodschap of imago overbrengen. Denk aan de styling van auto’s of meubels. Design als verkenning is het gebied van kunst en speculatief ontwerp, bedoeld om grenzen te verkennen en debat op te roepen. Bijvoorbeeld een tafel van kaarsvet als symbool voor vergankelijkheid. En dan is er het nogal nuchtere design als oplossing, waarbij het doel een gerealiseerde verbetering is. Zoals een gebruiksvriendelijker ict-systeem voor zorgpersoneel.

Alle drie de stromingen zijn wat mij betreft waardevol, maar ik word er kriegel van als esthetiek en verkenningen zich voordoen als oplossingen.

Kom bij mij niet aan met het zoveelste kekke krukje, maar dan dit keer gemaakt van gerecyclede koeienvlaaien, want duurzaam. Dat zet qua milieu-impact nauwelijks zoden aan de dijk, zeker niet als we daardoor ons oude, nog prima functionerende krukje naar de stort brengen. Dan kun je zeggen: het zorgt voor bewustwording, maar hoeveel milieubewuster gaat de koper van een designkrukje zich na aankoop gedragen? Duurzaamheid als schaamlap, dat is het.

En dan heb je nog de letterlijk fantastische ontwerpen. Bij elkaar gefantaseerd zonder enige notie over het hoe. Hoe moet dit gemaakt worden? Of verkocht? Niet dat ontwerpers alleen maar volstrekt haalbare ontwerpen moeten maken. Integendeel. Ontwerpen is ook bij uitstek een manier om na te denken over een mogelijke toekomst. Wat als? Maar er mag best worden nagedacht over het pad van out of the box denken naar out of the box doen.

Dat spreekt mij aan in Fairphone. Dat zij hun idee van een duurzamere en eerlijke telefoon ook echt realiseren. En aan alle hobbels die Fairphone onderweg tegenkomt – zo moesten ze al na 3,5 jaar stoppen met de ondersteuning van hun eerste model – zie je hoe ontzettend gratuit ideeën eigenlijk zijn. Ideeën hebben geen waarde, slechts potentie. De Amerikaanse presidentskandidaat Elizabeth Warren raakt mede een snaar doordat ze niet alleen zegt wát ze wil (gratis hoger onderwijs), maar ook hoe: ‘I have a plan for that.’ Een ontwerp dus.

Design dat zich voordoet als oplossing zonder dat te zijn, of zelfs maar te willen zijn, neigt naar designpopulisme: simpele, onrealistische oplossingen voor complexe problemen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden