180 graden Dichter des Vaderlands Tsead Bruinja

‘Iedereen kan leren schrijven’

Dichter des Vaderlands Tsead Bruinja (44) veranderde van mening over creative writing.

Tsead Bruinja Beeld Ivo van der Bent

Oude opvatting

‘Lessen in creative writing zijn zinloos. Schrijven kun je niet leren. En schrijvers moeten niet lesgeven, die moeten gewoon schrijven.

‘Ik heb veel avonden gepresenteerd bij het Poetry International Festival Rotterdam. Dan moest ik dichters aankondigen en in elke bio stond dan dat ze creative writing gaven – jémig, dacht ik. Ik zag dat echt als een soort verraad en vond dat je een autonoom kunstenaar moest zijn.

‘Ik gaf soms, deels voor het geld, wel les op middelbare scholen. Dan gaf ik bijvoorbeeld een workshop in het kader van de dichtwedstrijd voor de Nationale Herdenking op de Dam. Dat leverde eens een winnend gedicht op, en ik was trots toen de jonge dichter dat voordroeg op de Dam. Maar het leverde ook veel verplichte werkjes op van leerlingen die zich er snel vanaf wilden maken, en docenten vonden het zo oninteressant dat ze ondertussen werk gingen nakijken. Die lage betrokkenheid en mijn gevoeligheid daarvoor verbeterden mijn kijk op lesgeven niet.’

Kantelpunt

‘In 2008 was ik genomineerd als Dichter des Vaderlands. Ik verloor mezelf in die hele publiciteitsheisa en campagne rond de verkiezingen, draaide overuren en maakte mijzelf zo overspannen. Uiteindelijk won Ramsey Nasr. Ik heb er een beetje een tik van gehad en had een paar jaar tabak van de poëzie. Ik vond het gedoe, een verzameling trucjes, ook bij mezelf. Toen Frank Tazelaar, hoofd opleiding creative writing bij ArtEZ, me in 2012 vroeg om les te geven, zag ik dat niet echt zitten. Maar ik ben niet zo goed in ‘nee’ zeggen en had altijd met veel plezier opgetreden bij het literatuur­festival Wintertuin, waar Frank artistiek directeur is. Ik moest dus aan de bak.

‘Toen ik les ging geven, moest ik opnieuw naar mijn poëzieverzameling kijken. Ik ging dichters herlezen, moest gedichten kiezen die ik goed kon gebruiken als lesstof en kunnen verwoorden waarom ik iets zo goed of interessant vond. Dat heeft mijn liefde voor poëzie opgefrist, het blies het stof eraf.

‘Ook het werken met jonge schrijvers die ontzettend gemotiveerd waren, werkte inspirerend. Ik kon alles meegeven wat ik in al die jaren had geleerd, van op het podium staan, van alle redacteuren met wie ik had gewerkt en van vrienden die meelazen en commentaar gaven. Ik werd na verloop van tijd zelfs kerndocent en mocht meepraten over de vormgeving van de opleiding, mee op reis naar Berlijn en een projectweek maken, waarin studenten samenwerkten met een balletdanser en een muzikant.’

Nieuwe opvatting

‘Iedereen kan groeien in creatief schrijven, op welk niveau je ook schrijft. En door les te geven, word je zelf ook een betere schrijver. Met aandacht naar je werk kijken maakt je bewuster van wat je doet, en met aandacht naar het werk van andere schrijvers kijken dwingt je om iets anders te doen in plaats van steeds weer hetzelfde.

‘Het geldt misschien wel voor al het werk, ook als je bijvoorbeeld loodgieter bent: ga vooral lesgeven in wat je doet. Er wordt gezegd dat je voor elk beroep tienduizend uur moet maken voor je dat echt kunt. Door een ander iets te leren, kun je daar nog beter in worden. Al die stappen die je normaal onbewust neemt, moet je kunnen uitleggen.’

Effect

‘Ik ben een betere dichter geworden. Ik ben me bewuster van mijn eigen proces en heb een kritischer blik. Ik zie bijvoorbeeld dat wat studenten fout doen, zoals bepaalde clichés gebruiken, ik zelf ook fout doe. Mijn werk wordt ook verfijnder. Doordat ik studenten voordrachten laat opnemen om te gebruiken voor het redactieproces van hun gedichten, doe ik dat zelf ook weer meer.

‘Ook als mens heeft het lesgeven mijn blik verruimd. Ik geef les aan verschillende soorten mensen, die een heel ander discours kennen dan mijn generatie over zaken als ras, gender en seksualiteit. En ik heb echt leren kijken naar hoe ik commentaar geef en hoe ik soms oordelen moet opschorten. Zo dacht ik eerder als iemand zijn werk niet op tijd had ingeleverd dat diegene een beetje lui was, maar vaak zit het toch anders. Dan had iemand keihard gewerkt, maar moeite met de juiste ingang vinden. Of ik begeleidde een student met een roman en ik had veel kritiek op foutjes en slordigheden daarin. De begeleiding leek niet te werken, tot we gingen praten over de personages en wat daar nog te halen viel qua dynamiek.

‘Het geeft vervulling wanneer je studenten ziet groeien. Soms zie je dat ze bij mij in de les echt moeite hebben met poëzie, maar dan later een dichtbundel uitbrengen, contracten krijgen en prijzen winnen. Het geeft voldoening te zien hoe zo veel mensen nog poëzie ontdekken, zo’n kwetsbaar genre met relatief weinig lezers.’

Poëzie voor beginners

Aspirerend poëzielezer? Tips van Tsead Bruinja voor ‘instappoëzie’:

- De bloemlezing van Arie Boomsma: Met dat hoofd gebeurt nog eens wat

- Werk van de vorige Dichter des Vaderlands: Ester Naomi Perquin

- Voor wat meer conceptuele poëzie, in vrij eenvoudige heldere taal: werk van K. Schippers en K. Michel

- Ga naar poëzieavonden, zoals Woorden Worden ZinnenPoetry International en Nacht van de Poëzie

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden