Vrij Zicht Martin Sommer

Iedereen in de energiewereld weet dat de Nederlandse maatregelen hoogstwaarschijnlijk contraproductief zullen zijn

In de energietransitie vertoont Nederland ouderwets gidslandgedrag.

Varoufakis: speltheorie Beeld Getty Images

Kent u Yanis Varoufakis nog? Hij was de Griekse minister van Financiën die in 2015 een halfjaar ruzie maakte over de euro. Voordien was zijn specialisme de speltheorie. Op grond daarvan dacht hij dat de andere eurolanden wel zouden opdraaien voor de Griekse schulden. Hij hield z’n poot stijf, gokte en verloor. Maar die speltheorie blijft actueel.

Alle grote kwesties van nu, euro, migratie of klimaat, zijn ingewikkelde, internationale prisoner’s dilemma’s - hét leerstuk van de speltheorie. U kent het, twee verdachten zitten vast. Ze hebben geen contact, maar ze weten: als ik doorsla en de ander ontkent, dan krijg ik een douw en gaat hij vrijuit. En andersom natuurlijk. Als we allebei hardnekkig blijven zeggen dat we onschuldig zijn, krijgen we allebei straf. Maar als we allebei een bekentenis afleggen, dan wordt de straf voor allebei lichter. Varoufakis bleek ontkennen. Hij geeft nu lezingen.

Wat betreft het klimaatvraagstuk, kiest Nederland de omgekeerde weg. Wij leggen bij voorbaat een bekentenis af, in de hoop dat anderen volgen. Deze week stond de grote lijn van de klimaatwet in de krant. Nederland wil in 2050 95 procent van de CO2-uitstoot hebben verminderd. Terwijl de rest van Europa niet verder gaat dan 80 procent. Onderdeel daarvan is het voornemen om versneld van het aardgas af te raken. Vroeger werd dit gidslandgedrag goldplating genoemd. Nederland wilde lang haantje de voorste zijn, op het gebied van ontwikkelingssamenwerking. Destijds was de VVD daar fel tegen, omdat het gunstige effect vooral het eigen geweten betrof.

Nu is VVD-minister Wiebes driftig op zoek naar tonnen CO2-reductie. Waarom zouden we niet voorop lopen, zegt u, elke ton CO2 minder is er immers een. Dat staat te bezien. Wiebes’ eigen ministerie van EZ liet een studie doen naar de effecten van eenzijdig nationaal genomen maatregelen. Alle kolencentrales sluiten: prima idee, bespaart 18 miljoen ton CO2, dat is al bijna de hele opdracht voor de energie-industrie. Maar als je in ogenschouw neemt dat de benodigde elektriciteit dan moet worden geïmporteerd, daalt de opbrengst dramatisch. Want Nederlandse centrales zijn modern en schoon. Als die dicht zijn, moet de stroom komen van viezere buitenlandse centrales. Dan blijft er qua CO2-tonnenjacht nog maar 8 miljoen ton over.

Wiebes: goldplating... Beeld ANP

Vervolgens werd ook de beprijzing van CO2 in het onderzoek betrokken. Als er belasting wordt geheven op broeikasgas, loopt de bovengenoemde 18 miljoen ton op tot 26 miljoen ton. Schitterend. Maar als we die CO2-prijs alleen in Nederland rekenen, dan wordt de elektriciteit weer duurder, en zullen de elektriciteitsbedrijven inkopen doen over de grens. Dat kan zo slecht uitpakken dat er bij elkaar zelfs méér CO2 geproduceerd wordt, in plaats van minder. De uitkomst van het onderzoek, gedaan door het bureau Frontier Economics, is door EZ niet van de daken geschreeuwd.

Nederland is een klein land. Iedereen in de energiewereld weet dat er een gerede kans is dat nationale maatregelen eerder contraproductief zijn dan zinvol. De klimaattafels van Wiebes zullen binnenkort afkomen met een bouwdoos aan voorstellen. Allemaal nationaal. Het geheel doet denken aan de Franse minister die ten tijde van Tsjernobyl op het Franse journaal kwam vertellen dat de gifwolk bij de Franse grens zou stoppen.

In Nederland denken we andersom. Wij willen het goed doen, ongeacht de effecten. Een kras voorbeeld is het aardgas. Ik ben niet de eerste die spreekt van ons Merkel-moment. Na de ramp in Fukushima besloot Angela Merkel tot een Energiewende. Duitsland moest van de kernstroom af, om veiligheidsredenen, die als vanzelf duurzaamheidsredenen werden.

Ons Merkel-moment gaat niet over kernstroom maar over aardgas. Eind maart nam Wiebes zijn gasbesluit. Om veiligheidsredenen moest het Groningse gas terug naar nul. Ineens blijkt ook hier veiligheid omgekat in duurzaamheid. Nederland moet niet alleen van het Groningse gas af, maar helemaal van het gas af. Sinds de raadsverkiezingen verkeren tientallen gemeenten in een morele koorts, om zo spoedig mogelijk helemaal gasloos te zijn. Hoe het moet, weten ze niet, wat het kost evenmin, maar gewetensvol is het zeker.

Een rare gang van zaken. Gas is schoon en er zijn enorme voorraden van. Nederland heeft een prachtige infrastructuur. Wij kunnen de komende decennia gewoon gas importeren, maar dat is taboe geworden. Ik hoorde een interview met Annie Krist, ceo van Gasterra, de exploitant van het Nederlandse gas.

Zij was op een internationale conferentie. De omliggende landen maken zich zorgen over de radicale geest die in Nederland gevaren, zei ze. In het buitenland is gas een oplossing, hier is het ineens een probleem. Wie de Energiewende in Duitsland heeft gevolgd, weet dat minister Altmaier van Milieu daar juist pas op de plaats wil maken. Volgens hem gaat de Duitse transitie een biljoen euro kosten. Dat is een een met twaalf nullen. Wij zijn heel wel in staat om dezelfde fout te maken.

Altmaier: een biljoen euro... Beeld EPA

Er is één land ter wereld waar de uitstoot van CO2 daadwerkelijk terugloopt. Dat is niet Duitsland en ook niet Nederland, maar de Verenigde Staten. Het komt niet door de uitmuntende overheidsmaatregelen om de broeikasgassen terug te brengen. Het sleutelwoord is gas. De schaliegasrevolutie heeft de Amerikaanse energiemarkt veranderd. Schoon gas is goedkoper dan vieze kolen. Ik heb liever schoon gas dan een schoon geweten. 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden